نوع مقاله : پژوهشی

نویسندگان

• شهرام محمدی ¹
• بیگرد تیموری ²
• عباد روحی ²

¹ گروه حقوق، دانشکدۀ علوم انسانی، دانشگاه کردستان، سنندج، ایران.

² گروه حقوق، دانشکدۀ علوم انسانی، دانشگاه آزاد اسلامی، سنندج، ایران.

چکیده

مالکیت خصوصی به‌عنوان یکی از حقوق بنیادین اشخاص، نقش محوری در نظام حقوقی ایفا می‌نماید. در جمهوری اسلامی ایران، ادامۀ روند تشدید محدودیت‌ها و تحدید حق مالکیت خصوصی در حوزۀ اراضی، به‌ویژه در موضوع تغییر کاربری اراضی زراعی و باغ‌ها، با چالش‌های پیچیدۀ فقهی و حقوقی مواجه شده است. این پژوهش با رویکرد توصیفی - تحلیلی و نگرشی انتقادی، به آسیب‌شناسی نظام‌مند محدودیت‌های مذکور می‌پردازد. نتایج تحقیق نشان می‌دهد که اتکای نامتناسب به قواعد ثانویه، احکام حکومتی و مداخلات دولت مبتنی بر دیدگاه‌های کنترل‌گرا، بدون لحاظ شرایط ویژۀ جغرافیایی و اجتماعی، موجبات تورم قوانین، تعدد مقررات متناقض و اختلال در نظام مالکیت خصوصی را فراهم ساخته است. این وضعیت ضمن تضعیف حق مالکیت، موجبات تضییع منافع اقتصادی و اجتماعی صاحبان اراضی، به‌ویژه در مناطق روستایی و کمتر توسعه‌یافته را فراهم آورده است. پژوهش حاضر با استناد به مبانی فقهی و اصول حقوقی، بر ضرورت بازخوانی پیش‌انگاره‌های فقه سیاسی و بازتعریف تعادل میان منافع عمومی و حقوق مالکیت خصوصی تأکید دارد و راهکارهایی برای ارتقای ثبات و کارآمدی نظام حقوقی مالکیت زمین ارائه می‌نماید.

کلیدواژه‌ها

• مالکیت خصوصی
• تحدید مالکیت
• احکام حکومتی
• تغییر کاربری اراضی زراعی و باغ‌ها
• آسیب‌شناسی حقوقی و فقهی

موضوعات

• حقوق خصوصی

عنوان مقاله [English]

The Pathology of the Intensification of Restrictions on Private Ownership in Iran from a Jurisprudential and Legal Perspective

نویسندگان [English]

• Shahram Mohammadi ¹
• Begard Teimouri ²
• Ebad Rouhi ²

¹ Department of Law, Faculty of Humanities, University of Kurdistan, Sanandaj, Iran.

² Department of Law, Sanandaj Branch, Islamic Azad University, Sanandaj, Iran.

چکیده [English]

Private ownership, as one of the fundamental rights of individuals, plays a pivotal role within the legal system. In the Islamic Republic of Iran, the continuing trend of intensifying restrictions and limitations on the right to private ownership—particularly in the realm of land ownership and, more specifically, in the context of agricultural and orchard land-use changes—has encountered complex jurisprudential and legal challenges. This study, adopting a descriptive–analytical approach with a critical perspective, conducts a systematic examination of these limitations. The findings indicate that disproportionate reliance on secondary rules, governmental decrees, and state interventions grounded in control-oriented viewpoints, without due consideration for specific geographical and social circumstances, has led to legislative inflation, conflicting regulations, and disruptions in the private ownership regime. This situation has, in turn, weakened the right of ownership and resulted in the erosion of the economic and social interests of landowners, particularly in rural and less-developed areas. Drawing on jurisprudential foundations and legal principles, the study emphasizes the necessity of re-examining the presuppositions of political jurisprudence and redefining the balance between public interests and private ownership rights, and it proposes measures to enhance the stability and effectiveness of the legal framework governing land ownership.

کلیدواژه‌ها [English]

• Private Ownership
• Restriction of Ownership
• Governmental Decrees
• Change of Agricultural and Orchard Land Use
• Jurisprudential and Legal Pathology