نوع مقاله : پژوهشی

نویسندگان

• مهدیه غنی زاده ¹
• عبد الصمد علی آبادی ²

¹ استادیار، گروه فقه و مبانی حقوق اسلامی، دانشکدۀ الهیات و معارف اسلامی، دانشگاه قم، قم، ایران.

² استادیار، گروه فقه و حقوق امامیه، دانشکدۀ فقه و حقوق، دانشگاه بین‌المللی مذاهب اسلامی، تهران، ایران.

چکیده

با توجه به مقتضیات زندگی امروز و نگهداری خانگی گربه، مسئله‌ای که بررسی آن از ضرورت ویژه‌ای برخوردار است، در خصوص مسئولیت مالک در قبال خسارات وارده از سوی حیوان است. لذا پژوهش حاضر به شیوۀ توصیفی - تحلیلی و با تطبیق آرای فقهای امامیه و اهل تسنن درصدد ارزیابی میزان مسئولیت مالک در قبال خسارات ناشی از فعل گربۀ خانگی* است. یافته‌های پژوهش از اختلاف‌نظر فقهی در این مسئله حکایت دارد. اگرچه مشهور فقها قائل به عدم مسئولیت مالک در قبال خسارات ناشی از رفتار حیوان می‌باشند، اما این قول با نقد جدی روبه‌روست. از مداقه در ادلۀ دیدگاه‌های مختلف در این زمینه، آنچه حاصل می‌آید مسئولیت محض مالک نسبت به خسارات ناشی از رفتار حیوان، به‌عنوان دیدگاه برگزیده در این مسئله می‌باشد. از سوی دیگر، رویکرد قانون‌گذار نیز در این مورد، متفاوت است، به‌نحوی که در قانون مدنی، دیدگاه مسئولیت مبتنی بر تقصیر تأیید گردیده و در قانون مجازات، دیدگاه مسئولیت مشروط به خوی آسیب‌رسان حیوان است. این امر به‌نوبۀ خود، بازنگری در قانون و وحدت رویه در این مسئله را اقتضا می‌نماید.
* منظور از «گربۀ خانگی» در این مقاله گربۀ تحت تملکِ فرد است که از آن در خانه‌اش دائماً نگهداری می‌کند و هزینۀ درمان و تغذیه‌اش را متقبل می‌گردد، و معمولاً نژادهای خاصی از گربه را در بر می‌گیرد که خریدوفروش می‌شوند و گاه سند مالکیت و شناسنامه دارند. لذا گربه‌ای که صرفاً در خانه رفت‌وآمد دارد و گهگاه تغذیه می‌شود، از محل بحث خارج است وعرف، فرد را در قبال خسارات چنین گربه‌ای ضامن نمی‌پندارد.

کلیدواژه‌ها

• گربه خانگی
• ضمان
• خسارت
• عرف
• تقصیر
• خطر

موضوعات

• فقه و حقوق

عنوان مقاله [English]

Evaluating the Extent of the Owner's Liability for Damages Caused by the Act of a Domestic Cat

نویسندگان [English]

• Mahdiyeh Ghanizadeh ¹
• Abd al-samad Aliabadi ²

¹ Assistant Professor, Department of Jurisprudence and Foundations of Islamic Law, Faculty of Theology and Islamic Studies, University of Qom, Qom, Iran

² Assistant Professor, Department of Imamiyyah Jurisprudence and Law, Faculty of Jurisprudence and Law, International University of Islamic Denominations, Tehran, Iran.

چکیده [English]

Considering the requirements of modern life and the domestic keeping of cats, an issue that necessitates particular examination is the owner's liability for damages caused by the animal. Therefore, the present study, using a descriptive-analytical method and comparing the opinions of Imamiyyah and Sunni jurists, is an attempt to evaluate the extent of the owner's liability for damages caused by the act of a domestic cat. The research findings indicate a jurisprudential disagreement on this issue. Although the majority of jurists hold the opinion of non-liability of the owner for damages caused by the animal's behavior, this view faces serious criticism. Upon close examination of the evidences for the various viewpoints on this matter, what is concluded is the strict liability of the owner for damages arising from the animal's behavior, as the preferred view in this issue. On the other hand, the legislator's approach in this regard is also varied. In the Civil Code, the view of fault-based liability is confirmed, while in the Penal Code, the view of liability conditioned upon the animal's harmful nature is adopted. This situation, in turn, necessitates a revision of the law and the establishment of a uniform procedure on this issue.
The findings of the research indicate a jurisprudential disagreement on this issue. Although the majority of jurists hold that the owner is not liable for damages caused by the animal’s behavior, this view faces serious criticism. A thorough analysis of the various arguments suggests that strict liability of the owner for the damages caused by the animal’s behavior is the preferred opinion in this matter.

On the other hand, the legislator's approach differs in this regard: the Civil Code adopts a fault-based liability model, while the Penal Code considers liability conditional on the animal’s aggressive nature. This divergence highlights the need for legal reform and harmonization of legal practice concerning this issue.

کلیدواژه‌ها [English]

• Domestic Cat
• Liability
• Damage
• Custom
• Fault
• Danger/Peril