نوع مقاله : پژوهشی
نویسنده
استادیار، حقوق خصوصی، پژوهشکده فرهنگ و ارتباطات، دانشگاه علامه طباطبائی، تهران، ایران.
چکیده
فسخ قرارداد نسبت به آینده اثر دارد و تا هنگامی که موجبی برای فسخ قرارداد رخ نداده باشد قرارداد پابرجا است. بنابراین، با اعمال فسخ، قرارداد از همان زمان منحل خواهد شد و اثر فسخ به گذشته تسری نخواهد یافت. با وجود این، ممکن است طرفین قرارداد، مصلحت خود را در انحلال قرارداد از روز نخست بدانند و چنین توافق نمایند که در صورت فسخ قرارداد، قرارداد از ابتدا منحل گردد. در امکان پذیرش چنین توافقی در فقه و حقوق اختلاف وجود دارد و احکام، آثار و استثنائات آن بهنحو مطلوب مشخص نگردیده است. لازم است مشخص شود که آیا امکان تأثیر فسخ قرارداد نسبت به گذشته با توافق اشخاص وجود دارد یا خیر و سپس احکام و آثار آن مشخص گردد. در این مقاله با روش تحلیلی - توصیفی از منابع کتابخانهای استفاده شده است و ضمن بررسی تطبیقی موضوع، این نتیجه به دست آمد که امکان تعمیم آثار فسخ قرارداد نسبت به گذشته وجود دارد. احکام، آثار و استثنائات این امر نیز بررسی و تشریح شده است.
کلیدواژهها
موضوعات
عنوان مقاله [English]
Jurisprudential and Legal Explanation of the Possibility of Agreeing on the Retroactive Effect of Contract Termination
نویسنده [English]
- Amirbbas Askari
Assistant Professor of Private Law, Research Institute for Culture and Communication, Allameh Tabataba'i University, Tehran, Iran
چکیده [English]
Termination of a contract has effect for the future, and the contract remains valid until a cause for its termination occurs. Therefore, upon the exercise of termination, the contract is dissolved from that time onward, and the effect of termination does not extend retroactively to the past. Nevertheless, the parties to a contract may consider their interest to lie in the dissolution of the contract from the very first day and agree that, in the event of termination, the contract shall be dissolved ab initio (from the beginning). There is disagreement regarding the possibility of accepting such an agreement in jurisprudence and law, and its rulings, effects, and exceptions have not been properly clarified. It is necessary to determine whether it is possible for the termination of a contract to have retroactive effect by agreement of the parties, and subsequently to specify its rulings and effects. In this article, library sources have been used with an analytical-descriptive method and through a comparative study of the subject, it was concluded that it is possible to extend the effects of contract termination retroactively. The rulings, effects, and exceptions of this matter have also been examined and explained.
کلیدواژهها [English]
- Retroactive Effect
- Dissolution of Contract
- Juridical/Constructive
- Effect of Termination
- اراکی، محمدعلی. (۱۴۱۴ق). کتاب الخیارات. قم: مؤسسۀ در راه حق.
- اردبیلی، احمد بن محمد. (۱۴۰۳ق). مجمع الفائدة و البرهان فی شرح إرشاد الأذهان. قم: دفتر انتشارات اسلامی وابسته به جامعۀ مدرسین حوزۀ علمیۀ قم.
- امامی، سید حسن. (بیتا). حقوق مدنی. تهران: انتشارات اسلامیه.
- باقری اصل، حیدر. (۱۴۰۰ش). قواعد آزادی قراردادی در حقوق امامیه. تهران: مجد.
- پاکباز، سیامک. (۱۴۰۱ش). شرح قانون مدنی فرانسه. تهران: میزان.
- جعفری لنگرودی، محمدجعفر. (۱۳۹۳ش). فلسفۀ عمومی حقوق بر پایۀ اصالت عمل: تئوری موازنه. تهران: گنج دانش.
- جناتی شاهرودی، محمدابراهیم. (بیتا). ادوار فقه و کیفیت بیان آن. بیجا: بینا.
- حلی (علامه حلی)، حسن بن یوسف. (۱۴۱۴ق). تذکرة الفقهاء. قم: مؤسسة آل البیت(ع).
- حلی (محقق حلی)، ابوالقاسم نجمالدین. (۱۴۰۸ق). شرائع الإسلام فی مسائل الحلال و الحرام. قم: اسماعیلیان.
- خمینی، سید روحالله (امام خمینی). (۱۳۸۱ش). الاستصحاب. تهران: مؤسسۀ تنظیم و نشر آثار امام خمینی(ره).
- خمینی، سید روحالله (امام خمینی). (۱۳۸۲ش). تهذیب الأصول. قم: دار الفکر.
- خمینی، سید روحالله (امام خمینی). (۱۴۱۵ق). مناهج الوصول إلی علم الأصول. قم: مؤسسۀ تنظیم و نشر آثار امام خمینی(ره).
- خمینی، سید روحالله (امام خمینی). (۱۴۱۸ق). الاجتهاد و التقلید. تهران: مؤسسۀ تنظیم و نشر آثار امام خمینی(ره).
- خمینی، سید روحالله (امام خمینی). (۱۴۱۸ق). تنقیح الأصول. تهران: مؤسسۀ تنظیم و نشر آثار امام خمینی(ره).
- خمینی، سید مصطفی. (۱۴۱۸ق). کتاب البیع. تهران: مؤسسۀ تنظیم و نشر آثار امام خمینی(ره).
- خمینی، سید مصطفی. (۱۴۱۸ق). الخیارات. تهران: مؤسسۀ تنظیم و نشر آثار امام خمینی(ره).
- خویی، سید ابوالقاسم. (۱۴۱۷ق). محاضرات فی أصول الفقه. قم: دار الهادی للمطبوعات.
- رضوی، سید محمد. (۱۴۰۰ش). نظریۀ عمومی انفساخ در قراردادها (مطالعۀ تطبیقی در فقه و حقوق ایران). تهران: مجد.
- سنهوری، عبدالرزاق احمد. (بیتا). الوسیط فی شرح القانون المدنی الجدید. بیروت: دار إحیاء التراث العربی.
- شهید ثانی، زینالدین عاملی. (۱۴۱۳ق). مسالک الأفهام إلی تنقیح شرائع الإسلام. قم: مؤسسة المعارف الإسلامیة.
- شهیدی، مهدی. (۱۳۹۹ش). حقوق مدنی: اصول قراردادها و تعهدات. تهران: مجد.
- شهیدی، مهدی. (۱۴۰۰ش). حقوق مدنی: سقوط تعهدات. تهران: مجد.
- صفایی، سید حسین. (۱۳۹۲ش). حقوق مدنی: قواعد عمومی قراردادها. تهران: میزان.
- طباطبایی، سید محمدحسین. (بیتا). حاشیة الکفایة. قم: بنیاد علمی و فکری علامه طباطبایی.
- طباطبایی یزدی، سید محمدکاظم. (۱۴۱۴ق). تکملة العروة الوثقی. قم: کتابفروشی داوری.
- عاملی (شهید اول)، محمد بن مکی. (۱۴۱۷ق). الدروس الشرعیة فی فقه الإمامیة. قم: دفتر انتشارات اسلامی وابسته به جامعۀ مدرسین حوزۀ علمیۀ قم.
- عاملی، سید جواد. (بیتا). مفتاح الکرامة فی شرح قواعد العلاّمة. بیروت: دار إحیاء التراث العربی.
- قمی، سید تقی. (۱۴۲۶ق). مبانی منهاج الصالحین. قم: منشورات قلم الشرق.
- کاتوزیان، ناصر. (۱۳۹۲ش). حقوق مدنی: شفعه، وصیت، ارث. تهران: میزان.
- کاتوزیان، ناصر. (۱۴۰۱ش). قواعد عمومی قراردادها. تهران: گنج دانش.
- کریمی، عباس؛ بهرامپوری، رسول. (۱۳۹۶ش). اثر قهقرایی فسخ با مطالعۀ تطبیقی در حقوق فرانسه. مجموعۀ مقالات حج اندیشه. قم: انتشارات دانشگاه مفید.
- کوهکمری، سید محمد. (۱۴۰۹ق). کتاب البیع. قم: دفتر انتشارات اسلامی وابسته به جامعۀ مدرسین حوزۀ علمیۀ قم.
- محقق داماد، سید مصطفی. (۱۳۹۸ش). نظریۀ عمومی شروط و التزامات در حقوق اسلامی. تهران: مرکز نشر علوم اسلامی.
- مکارم شیرازی، ناصر. (۱۴۲۸ق). أنوار الأصول. قم: مدرسة الإمام علی بن أبی طالب(ع).
- نجفی (صاحب جواهر)، محمدحسن. (۱۴۰۴ق). جواهر الکلام فی شرح شرائع الإسلام. بیروت: دار إحیاء التراث العربی.
- نراقی، مولی محمد. (۱۴۲۲ق). مشارق الأحکام. قم: کنگرۀ نراقیین (ملا مهدی و ملا احمد).
- نهرینی، فریدون. (۱۴۰۰ش). فسخ قرارداد با نگاهی به رویۀ قضایی. تهران: گنج دانش.
- همدانی، مصطفی. (۱۳۹۳ش). تبیین دیدگاههای انتقادی امام خمینی(ره) در استفاده از روش فلسفی در علم اصول. فصلنامۀ کاوشی نو در فقه، س ۲۱، ش ۴.
- Burrows, Andrew. (2016). A Restatement of the English Law of Contract (1st ed.). Oxford University Press.
- Charman, Mary. (2007). Contract Law (4th ed.). Willan.
- Furmston, Michael. (2017). The Law of Contract (6th ed.). LexisNexis Butterworths.
- Goode, Roy. (2004). Commercial Law (3rd ed.). Penguin Books.
- Markesinis, Basil, Unberath, Hannes & Johnston, Angus. (2006). The German Law of Contract (2nd ed.). Hart Publishing.
- Mazeaud, Leon & Henri, Jean. (1997). Leçons de droit civil (Tome 2, 8e éd.). Paris.
- O'Sullivan, Janet & Hilliard, Jonathan. (2012). The Law of Contract (5th ed.). Oxford University Press.
- Ricks, Val. (2017). The Story of Contract Law: Implementing the Bargain. CALI eLangdell Press.
- Robertson, Andrew & Paterson, Jeannie. (2020). Principles of Contract Law (6th ed.). Thomson Reuters (Professional) Australia Limited.
- Schwenzer, Ingeborg & Fountoulakis, Christiana. (2007). International Sales Law. Routledge-Cavendish.
- Seddon, Nicholas & Bigwood, R. A. (2017). Cheshire and Fifoot Law of Contract (11th Australian ed.). LexisNexis Butterworths.
- Snyder, Franklin & Burge, Edwin Mark. (2017). American Contract Law for a Global Age. CALI eLangdell Press.
- Suff, Marnah. (1997). Essential Contract Law (2nd ed.). Cavendish.
- Terré, François, Simler, Philippe, Lequette, Yves & Chénedé, François. (2019). Droit civil: Les obligations (12e éd.). Dalloz.
- Verkerke, J. H. (2012). Contract Doctrine, Theory & Practice (Vol. 2). CALI eLangdell Press.