نوع مقاله : پژوهشی

نویسندگان

• روح الله آخوندی ¹
• مصطفی شاهبازی ²

¹ نویسنده مسئول، استادیار، گروه حقوق، دانشگاه پیام نور، تهران، ایران.

² استادیار، گروه حقوق، دانشگاه حکیم سبزواری، سبزوار، ایران.

چکیده

تعریف و توصیف صحیح مفاهیم در علم حقوق در تحلیل درست موضوع‌ها، حل سریع مسائل مرتبط و نیز آموزش آن‌ها نقش بی‌بدیلی را ایفا می‌نماید. یکی از موضوع‌های مهم و مورد مناقشه که تاکنون حل نشده و پرسش اصلی این نوشتار می‌باشد، این است که آیا به‌رغم تخالف مفهومی «تعهد» و «عقد»، موضوع این دو مفهوم متغایر است یا خیر؟ به عبارت دیگر، بین موضوع این دو چه نسبتی از نسب اربعه صادق است؟ در این‌خصوص میان نویسندگان حقوقی اختلاف نظر بسیاری وجود دارد. برخی بزرگان قائل به وحدت و برخی مشاهیر دیگر قائل به دوگانگی بین موضوع تعهد و موضوع عقد شده‌اند. به نظر می‌رسد هیچ‌کدام از این دو دیدگاه نمی‌تواند به طور مطلق و کامل صحیح باشد و هرکدام تنها قسمتی از واقعیت را بیان می‌نماید. در این پژوهش نظری و تحلیلی، به این نتیجه رسیده‌ایم که نه‌تنها در این‌خصوص باید میان موضوع عقد تملیکی و موضوع عقد عهدی قائل به تفاوت شد، بلکه بی‌تردید باید میان مفهوم مصدری و اسم مفعولی (محصولی) این دو عنوان نیز فرق گذاشت. در واقع، در عقود تملیکی موضوع تعهد و موضوع عقد یکی است، این در حالی است که در عقود عهدی موضوع تعهد در معنای محصولی با موضوع عقد تفاوت دارد. موضوع تعهد در عقود عهدی مال یا عمل است، در حالی که موضوع عقد در این عقود، ذمّه و عهدۀ شخص متعهد است. به همین دلیل باید گفت نسبت میان موضوع تعهد و موضوع عقد در عقود تملیکی «تساوی» است، در حالی که در عقود عهدی این نسبت چیزی جز «تباین» نیست.

کلیدواژه‌ها

• تعهد
• دوگانگی
• عقد
• موضوع تعهد
• موضوع عقد
• وحدت

موضوعات

• حقوق خصوصی

عنوان مقاله [English]

The Subject Matter of the Obligation and the Subject Matter of the Contract (Unity or Duality)

نویسندگان [English]

• Rouhollah Akhoundi ¹
• Mostafa Shahbazi ²

¹ Assistant Professor, Department of Law, Payam-e Noor University, Tehran, Iran.

² Assistant Professor, Department of Law, Hakim Sabzevari University, Sabzevar, Iran.

چکیده [English]

The correct definition and description of concepts in legal science play an unparalleled role in the accurate analysis of issues, the swift resolution of related problems, and legal education. One of the significant and disputed issues that has remained unresolved, and constitutes the main question of this article, is whether, despite the conceptual distinction between "obligation" and "contract", their subject matters are also distinct. In other words, which of the four logical relations applies between the subject matter of a contract and that of contractual obligations? There is considerable disagreement among legal scholars on this matter. Some prominent figures maintain the unity, while others advocate the duality of the subject matter of obligation and the subject matter of contract. It appears that neither of these two views can be entirely correct in absolute terms, and each only expresses a part of the reality. In this theoretical and analytical research, we have concluded that not only must a distinction be made between the subject matter of transfer contracts and that of obligational contracts, but also a clear differentiation must be drawn between the infinitive and the passive participle/product meanings of these two terms. In effect, in transfer contracts, the subject matter of the obligation and the subject matter of the contract are identical. However, in obligational contracts, the subject matter of the obligation (in its product sense) differs from the subject matter of the contract. The subject matter of the obligation in obligational contracts is an asset or an act, whereas the subject matter of the contract in these contracts is the legal responsibility and liability of the obligated party. Consequently, it must be stated that the relationship between the subject matter of the obligation and the subject matter of the contract in transfer contracts is equality, while in obligational contracts this relationship is nothing other than distinctness/opposition

کلیدواژه‌ها [English]

• Obligation (Taʿahhod)
• Contract (ʿAqd)
• Transaction
• Agreement
• Subject Matter
• Object