نوع مقاله : پژوهشی
نویسندگان
1 نویسنده مسئول، استادیار، گروه حقوق خصوصی، دانشکده حقوق و علوم سیاسی، دانشگاه مازندران، بابلسر، ایران.
2 دانشجوی مقطع کارشناسی ارشد، گروه حقوق خصوصی، دانشکده حقوق و علوم سیاسی، دانشگاه مازندران، بابلسر، ایران.
3 استادیار، گروه حقوق، دانشکدۀ علوم انسانی، دانشگاه دامغان، دامغان، ایران.
چکیده
علیرغم اینکه در خصوص معاملۀ اعضای بدن انسان پژوهشهای زیادی صورت گرفته است، اما در خصوص وضعیت معاملۀ موی طبیعی پژوهش علمی مشاهده نشده است؛ مسئلۀ مستحدثهای که بهظاهر نمیتوان بر آن اشکالی وارد کرد، اما موجب بروز اختلافاتی بین فقها شده است، با این توضیح که در نظام حقوقی ایران و فقه امامیه، خریدوفروش موی طبیعی انسان مشروط بر رعایت شرایط صحت قرارداد، با منع قانونی، شرعی یا اخلاقی مواجه نیست. اما برخی از فقهای اهلسنت با دیدگاههای مخالف بر این باورند که فروش و استفاده از موی انسان به دلیل تعارض با اصل احترام به کرامت انسانی و لزوم حفظ شأن انسان جایز نیست. با این حال، با توجه به اینکه مفاهیم کرامت و اهانت، نسبی و وابسته به زمان و مکان بوده و با در نظر گرفتن تغییرات عرفی جامعه، پویایی دین اسلام در مواجهه با مسائل نوپدید و نیازهای روز جامعه میتوان این دیدگاهها را تعدیل نمود. این تحقیق با بررسی منابع فقهی و حقوقی مرتبط، به ایرادات مخالفان فروش موی انسان پاسخ داده و ابهاماتی را که به دلیل نوظهور بودن موضوع و نبود حکم قانونی مشخص در این زمینه وجود دارد، روشن ساخته است؛ ابهاماتی چون شرایط خاص این نوع معاملات، حکم فروش موی زن بدون اجازۀ شوهر، فروش موی افراد محجور توسط اولیا و سرپرستان، معاملۀ موی طبیعی بین زن و مرد و بالعکس.
کلیدواژهها
موضوعات
عنوان مقاله [English]
An Analysis of the Legal Status of Selling Natural Hair
نویسندگان [English]
- Mohammad Hoseein Taghipour Darzi Naghibi 1
- Vadieh Tahmasbpour 2
- Hossein Khanlari Bahnamiri 3
1 Assistant Professor, Department of Private Law, Faculty of Law and Political Science, University of Mazandaran, Babolsar, Iran.
2 Master's Student in Private Law, Department of Private Law, Faculty of Law and Political Science, University of Mazandaran, Babolsar, Iran.
3 Assistant Professor, Department of Law, Faculty of Humanities, Damghan University, Damghan, Iran.
چکیده [English]
Although extensive research has been conducted on the transaction of human body parts, no scientific research has been observed regarding the legal status of trading in natural hair. This is an emerging issue which, at first glance, might appear unproblematic, but has given rise to disagreements among jurists. To elaborate, in the Iranian legal system and Imamiyyah jurisprudence, the sale and purchase of natural human hair is not faced with any legal, religious, or ethical prohibition, provided the conditions for the validity of the contract are observed. However, some Sunni jurists, holding opposing views, believe that the sale and use of human hair is not permissible due to its conflict with the principle of respect for human dignity and the necessity of preserving human status. Nevertheless, considering that the concepts of dignity and insult are relative and dependent on time and place, and taking into account the customary changes in society and the dynamism of the religion of Islam in facing emerging issues and the daily needs of society, these views can be moderated. In this research, an attempt has been made, by examining relevant jurisprudential and legal sources, to respond to the objections of opponents of selling human hair and to address the ambiguities that exist due to the novelty of the subject and the absence of a specific legal ruling in this area. These ambiguities include: the specific conditions of this type of transaction, the ruling on a woman selling her hair without her husband's permission, the sale of hair by guardians and custodians on behalf of incapacitated persons, and the transaction of natural hair between a man and a woman and vice versa.
کلیدواژهها [English]
- Sale of Hair
- Permissible Transactions
- Sale of Body Parts
- Ownership over the Body
- Human Dignity
قرآن کریم.
- ابنالمنذر، محمد بن ابراهیم. (۱۴۰۵ق). الاوسط فی السنن و الاجماع و الاختلاف. ریاض: دار طیبه.
- ابنبابویه، محمد بن علی (شیخ صدوق). (۱۳۶۱ش). معانی الأخبار. قم: جامعۀ مدرسین حوزۀ علمیۀ قم، دفتر انتشارات اسلامی.
- ابنحجاج، مسلم. (۱۳۴۷ق). صحیح مسلم بشرح النووی. قاهره: مطبعة المصریة بالأزهر.
- ابنحجاج، مسلم. (۱۴۱۲ق). صحیح مسلم. بیروت: دار الحدیث.
- ابنحجر عسقلانی، احمد بن علی. (بیتا). فتح الباری بشرح صحیح البخاری (ج۱۰). بیروت: دار المعرفة.
- ابنعابدین، محمد امین الشهید. (۱۴۲۳ق). رد المحتار علی الدر المختار شرح تنویر الأبصار (ج۹). ریاض: دار عالم الکتب.
- ابنقدامه، عبدالله بن احمد. (۱۴۱۷ق). المغنی. ریاض: دار عالم الکتب.
- ابننجیم، زین الدین بن ابراهیم. (بیتا). البحر الرائق شرح کنز الدقائق. المطبعة العلمیة.
- امیر معزی، احمد. (۱۳۸۰ش). مطالعۀ تطبیقی مادۀ ۳۳۸ قانون مدنی. فصلنامۀ کانون وکلا، (۱۷۳).
- انصاری، شیخ مرتضی. (۱۴۳۰ق). المکاسب. قم: سیمای کوثر.
- انصاری، محمد. (۱۴۱۸ق). الموسوعة الفقهیة المیسرة. قم: مجمع الفکر الإسلامی.
- اهل حدیث، ملتقی. (۱۴۳۲ق). أرشیف ملتقی اهل حدیث (ج۹۸ و ج۷۳). بیجا: بینا.
- بابرتی، محمد بن محمد بن محمود الشیخ جمال الدین الرومی. (بیتا). العِنایة شرح الهدایة. بیروت: دار الفکر.
- بهوتی، منصور بن یونس بن إدریس الحنبلی. (۲۰۰۳م). کشاف القناع عن متن الإقناع. بیروت: دار الکتب العلمیة.
- پایگاه اطلاعرسانی آیتالله خامنهای. (بیتا). استفتائات. leader.ir
- پایگاه اطلاعرسانی آیتالله سیستانی. (بیتا). استفتائات. sistani.org
- پایگاه اطلاعرسانی آیتالله شبیری زنجانی. (بیتا). استفتائات. zanjani.ir
- پایگاه اطلاعرسانی آیتالله فاضل لنکرانی. (بیتا). استفتائات. lankarani.com
- پایگاه اطلاعرسانی آیتالله مکارم شیرازی. (بیتا). استفتائات. makarem.ir
- پایگاه اطلاعرسانی آیتالله وحید خراسانی. (بیتا). استفتائات. wahidkhorasani.com
- جعفری لنگرودی، محمد. (۱۳۸۱ش). ترمینولوژی حقوق. تهران: کتابخانۀ گنج دانش.
- جواهری، حسن. (۱۴۱۹ق). بحوث فی فقه المعاصر. بیروت: دار الذخائر.
- حر عاملی، محمد بن حسن. (۱۴۱۶ق). تفصیل وسائل الشیعة إلی تحصیل مسائل الشریعة. قم: مؤسسۀ آل البیت(ع).
- حرانی، حسین بن شعبه. (۱۳۸۷ش). تحف العقول. قم: انتشارات آل علی(ع).
- خامنهای، سید علی. (۱۳۹۵ش). احکام پزشکی. قم: نشر فقه روز.
- خرشی، محمد بن عبدالله. (۱۴۲۷ق). شرح الخرشی علی مختصر سیدی خلیل. بیروت: المکتبة العصریة.
- خمینی، روحالله. (۱۳۹۲ش). المکاسب المحرمة. تهران: مؤسسۀ تنظیم و نشر آثار امام خمینی(ره).
- خمینی، مصطفی. (۱۴۱۸ق). مستند تحریر الوسیلة. تهران: مؤسسۀ تنظیم و نشر آثار امام خمینی(ره).
- خوئی، ابوالقاسم. (۱۴۱۸ق). موسوعة الإمام الخوئی. قم: مؤسسة إحیاء آثار الإمام الخوئی(ره).
- دهخدا، علیاکبر. (۱۳۷۷ش). لغتنامه. تهران: روزنه.
- زحیلی، وهبه. (۱۴۰۹ق). الفقه الإسلامی و أدلته. دمشق: دار الفکر.
- زراعت، عباس؛ مسجدسرایی، حمید. (۱۳۹۷ش). اصول الاستنباط. قم: انتشارات حقوق اسلامی.
- سنبهلی، محمد برهان الدین. (۱۴۰۸ق). قضایا فقهیة معاصرة. دمشق: دار العلوم.
- شبیری زنجانی، موسی. (۱۳۸۲ش). کتاب نکاح. قم: مؤسسۀ پژوهش رایپرداز.
- شهیدی، مهدی. (۱۳۸۶ش). تشکیل قراردادها و تعهدات. تهران: مجد.
- شهیدی، مهدی. (۱۳۹۹ش). حقوق مدنی ۳: تعهدات. تهران: مجد.
- صاحب جواهر (نجفی)، محمدحسن بن باقر. (بیتا). جواهر الکلام فی شرح شرائع الإسلام. بیروت: دار إحیاء التراث العربی.
- صفایی، سید حسین؛ امامی، اسدالله. (۱۳۸۸ش). مختصر حقوق خانواده (چ۱۴). تهران: میزان.
- صفایی، سید حسین؛ قاسمزاده، سید مرتضی. (۱۳۹۵ش). حقوق مدنی: اشخاص و محجورین. تهران: سمت.
- طباطبایی یزدی، سید محمدکاظم. (۱۴۲۰ق). العروة الوثقی. قم: مؤسسة النشر الإسلامی.
- طبرسی، فضل بن حسن. (۱۴۰۸ق). مجمع البیان فی تفسیر القرآن. بیروت: دار المعرفة.
- طوسی، محمد بن حسن. (۱۳۸۷ق). المبسوط. تهران: مکتبة المرتضویة.
- عاملی جزینی، محمد بن مکی (شهید اول). (بیتا). الدروس الشرعیة فی فقه الإمامیة. قم: مؤسسة النشر الإسلامی التابعة لجماعة المدرسین.
- عاملی، زین الدین بن علی (شهید ثانی). (۱۳۷۱ش). الروضة البهیة فی شرح اللمعة الدمشقیة. قم: مکتب الإعلام الإسلامی.
- عبدالناصر بن خضر، میلاد. (بیتا). البیوع المحرمة و المنهی عنها. مصر: دار الهدی النبوی.
- علاء الدین کاسانی، ابوبکر بن مسعود. (۱۳۹۴ق). بدائع الصنائع فی ترتیب الشرائع. بیروت: دار الکتاب العربی.
- علامه حلی، حسن بن یوسف. (۱۴۱۰ق). نهایة الأحکام فی معرفة الأحکام. قم: اسماعیلیان.
- علامه حلی، حسن بن یوسف. (بیتا). تذکرة الفقهاء. تهران: مکتبة المرتضویة.
- علیاننژادی، ابوالقاسم. (۱۳۷۵ش). مجموعۀ استفتائات جدید آیتالله مکارم شیرازی. قم: مدرسۀ امام علی بن ابیطالب(ع).
- فقیهی، عبدالرحمن. (۱۳۷۴ش). بیع اعضاء الانسان. در مجموعه آثار کنگرۀ بررسی مبانی فقهی. تهران: مؤسسۀ تنظیم و نشر آثار امام خمینی(ره).
- فیاض، محمد اسحاق. (۱۴۲۶ق). المسائل المستحدثة. کویت: مؤسسة المرحوم محمد رفیع.
- فیضی طالب، عزیز. (۱۳۸۸ش). پیوند اعضا (اطلاعرسانی دیدگاههای فقهی). مرکز تحقیقات فقهی قوه قضاییه. قم: انتشارات قضا.
- کاتوزیان، ناصر. (۱۳۸۸ش). دورۀ حقوق مدنی: خانواده. تهران: شرکت سهامی انتشار.
- کاتوزیان، ناصر. (۱۳۸۸ش). قانون مدنی در نظم حقوق کنونی. تهران: میزان.
- کاتوزیان، ناصر. (۱۳۸۹ش). اموال و مالکیت. تهران: میزان.
- کنوی، محمد عبد الحی الشیبانی. (۱۴۱۱ق). الجامع الصغیر مع شرحه المنافع الکبیر. پاکستان: إدارة العلوم الإسلامیة.
- مالک بن انس. (۱۹۸۵م). الموطأ. بیروت: دار إحیاء التراث العربی.
- محسنی، محمد آصف. (۱۳۸۲ش). الفقه و مسائل طبیة. قم: دفتر تبلیغات اسلامی حوزۀ علمیۀ قم.
- محقق کرکی، علی بن حسین. (۱۴۱۴ق). جامع المقاصد فی شرح القواعد. قم: مؤسسة آل البیت(ع).
- مرداوی، علاء الدین ابو الحسن علی بن سلیمان. (بیتا). الإنصاف فی معرفة الراجح من الخلاف. عمان: دار إحیاء التراث العربی.
- مسجدسرایی، حمید. (۱۳۸۸ش). فقه ۱ (شرح لمعه دمشقیة). اصفهان: اندیشههای حقوقی.
- مشکینی، علی. (۱۳۵۹ش). ازدواج در اسلام. تهران: یاسر.
- مغنیه، محمدجواد. (۱۴۲۱ق). الفقه علی مذاهب الخمسة. قم: دار التیار الجدید.
- مکارم شیرازی، ناصر. (۱۴۲۵ق). أنوار الفقاهة: کتاب نکاح. قم: مدرسة الإمام علی بن ابیطالب(ع).
- منتظری، حسینعلی. (۱۳۸۵ش). احکام پزشکی. تهران: سایه.
- منلا خسرو، محمد بن فرامرز بن علی. (بیتا). درر الأحکام شرح غرر الأحکام. دار إحیاء الکتب العربیة.
- موحدی لنکرانی، محمد. (۱۳۸۳ش). جامع المسائل. قم: امیر.
- موسوی خمینی، روحالله. (۱۴۳۴ق). کتاب البیع (ج۱). تهران: مؤسسۀ تنظیم و نشر آثار امام خمینی(ره).
- موگهی، عبدالرحیم. (۱۳۸۴ش). احکام خانواده. قم: دفتر تبلیغات اسلامی حوزۀ علمیۀ قم.
- مؤمن قمی، محمد. (۱۴۱۵ق). کلمات سدیدة فی مسائل جدیدة. قم: مؤسسة النشر الإسلامی.
- ناصری مقدم، حسین؛ سلطانی، عباسعلی. (۱۳۹۹ش). کرامت انسانی و فقه: پیشنیازها، ظرفیتها و چالشها. مشهد: پژوهشکدۀ مطالعات اسلامی در علوم انسانی دانشگاه فردوسی مشهد.
- نفراوی، احمد بن غنیم. (۱۴۱۸ق). الفواکه الدوانی. بیروت: دار الکتب العلمیة.
- نکونام، محمدرضا. (۱۳۸۶ش). احکام پزشکی. تهران: ظهور شفق.
- نوری همدانی، حسین. (۱۳۸۸ش). هزار و یک مسئلۀ فقهی. قم: مهدی موعود(عج).
- نووی، ابوذکریا یحیی بن شرف. (۲۰۰۹م). المجموع شرح المذهب. بیروت: دار الفکر.
- وزارت اوقاف کویت. (۱۴۱۴ق). الموسوعة الفقهیة. کویت: دولت کویت.
- یزدی، محمدکاظم بن عبدالعظیم. (۱۴۲۲ق). العروة الوثقی مع تعالیق الإمام الخمینی. تهران: مؤسسۀ تنظیم و نشر آثار امام خمینی(ره).
- یوسف عبدالله، احمد. (۱۴۲۷ق). أحکام نقل أعضاء الإنسان فی فقه الإسلامی. ریاض: دار کنوز أشبیلیا.
قوانین
- قانون حمایت از اطفال و نوجوانان
- قانون مجازات اسلامی
- قانون مدنی
)