نوع مقاله : پژوهشی

نویسندگان

• حمید حمیدیان ¹
• ودیعه طهماسب پور ²

¹ استادیار، گروه حقوق، دانشکده حقوق و علوم سیاسی، دانشگاه مازندران، بابلسر، ایران.

² دانشجوی کارشناسی ارشد حقوق خصوصی، گروه حقوق، دانشکده حقوق و علوم سیاسی، دانشگاه مازندران، بابلسر، ایران.

چکیده

 نفقه فرزندان در فقه امامیه و نظام حقوقی ایران، نهادی حمایتی است که با هدف تأمین نیازهای اساسی طفل پیش‌بینی شده است. با وجود آنکه قانون مدنی برخی مصادیق نفقه اقارب را احصا کرده، شمول هزینه‌های بهداشت و درمان، به‌ویژه درمان‌های روانی و جراحی‌های زیبایی، ذیل عنوان نفقه به‌طور صریح تبیین نشده است. این سکوت تقنینی، در پرتو تحولات اجتماعی و پزشکی، موجب بروز ابهام و اختلاف‌نظرهای فقهی و حقوقی گردیده است. مسئله اصلی پژوهش حاضر آن است که آیا و تحت چه شرایطی هزینه‌های درمان جسمی، روانی و جراحی‌های زیبایی می‌توانند در قلمرو نفقه فرزندان قرار گیرند .
پژوهش حاضر با روش توصیفی ـ تحلیلی و با اتکاء به منابع فقه امامیه، دکترین حقوقی و مقررات قانون مدنی ایران انجام شده است. نوآوری پژوهش در ارائه تحلیلی عرف‌محور از مفهوم نفقه درمانی و تفکیک میان هزینه‌های درمانی ضروری و هزینه‌های صرفاً تجملی، با تأکید بر جایگاه جراحی‌های زیبایی نهفته است. یافته‌ها نشان می‌دهد هزینه‌های درمانی ضروری که ترک آن‌ها موجب عسر و حرج یا تهدید سلامت جسمی و روانی فرزند می‌شود، در صورت احراز تمکن مالی منفق، با توجه به فلسفه حمایتی نفقه، می‌توانند از مصادیق نفقه قابل مطالبه محسوب شوند. در مقابل، هزینه‌هایی که فاقد ضرورت عقلایی و عرفی هستند، اصولاً خارج از قلمرو نفقه قرار می‌گیرند. در نهایت، پژوهش نتیجه می‌گیرد که با استناد به قواعد فقهی لاضرر و نفی عسر و حرج و با تفسیر موسع و عرف‌محور از مقررات قانونی، و هم‌زمان با لحاظ توان مالی منفق، می‌توان هزینه‌های بهداشت و درمان را به‌منظور رعایت مصلحت طفل ذیل عنوان نفقه فرزندان مورد بررسی قرار داد .

کلیدواژه‌ها

• نفقه ی اقارب
• ضرورت درمان
• سلامت روان
• عرف
• تمکن منفق
• رینوپلاستی

موضوعات

• فقه و حقوق

عنوان مقاله [English]

The Scope of Children’s Medical Maintenance in Imami Jurisprudence and Iranian Law, with Emphasis on Cosmetic Surgeries

نویسندگان [English]

• حمید حمیدیان ¹
• vadieh tahmasb pour ²

¹ Assistant Professor, Department of Law, Faculty of Law and Political Science, University of Mazandaran, Babolsar, Iran.

² MA Student in Private Law, Department of Law, Faculty of Law and Political Science, University of Mazandaran, Babolsar, Iran.

چکیده [English]

Child maintenance in Imami jurisprudence and the Iranian legal system is a protective institution aimed at meeting the child’s essential needs. Although the Civil Code specifies certain elements of relatives’ maintenance, the inclusion of health and medical expenses—particularly psychological treatments and cosmetic surgeries—has not been explicitly clarified, leading to ambiguity and differing juristic and legal opinions. The present study examines the conditions under which physical and mental healthcare costs and cosmetic surgeries may fall within the scope of child maintenance.

Using a descriptive–analytical method and drawing on Imami jurisprudence, legal doctrine, and the Iranian Civil Code, this study offers a custom-oriented analysis of medical maintenance. Its originality lies in distinguishing between necessary medical expenses and purely luxury costs, with special attention to cosmetic surgery. The findings indicate that necessary medical expenses, the omission of which would cause hardship or endanger the child’s physical or mental health, may be considered claimable maintenance, subject to the obligor’s financial capacity. In contrast, non-essential expenses are generally excluded. The study concludes that, through an expansive and custom-based interpretation of legal rules and consideration of the child’s best interests, certain health and medical expenses may be included within child maintenance.

کلیدواژه‌ها [English]

• Relatives’ Maintenance
• Medical Necessity
• Mental Health
• Custom
• Financial Capacity of the Obligor
• Rhinoplasty