نوع مقاله : پژوهشی
نویسندگان
1 دانش آموخته دکتری فقه و مبانی حقوق اسلامی دانشگاه فردوسی مشهد، ایران.
2 دانشیار، گروه فقه و حقوق اسلامی، دانشگاه بزرگمهر قائنات، قائن، ایران.
3 پژوهشگر پسا دکتری، علوم قرآن و حدیث، دانشکده الهیات، دانشگاه فردوسی مشهد، مشهد، ایران.
چکیده
مسئله نکاح منقطع (متعه) از دیرباز یکی از مهمترین عرصههای اختلافی میان فقه امامیه و اهل سنت به شمار میرود؛ اختلافی که پیامدهای فقهی و اجتماعی فراوانی داشته و کماکان در مباحث معاصر نیز محل نزاع و گفتوگو است. ضرورت این پژوهش در آن است که بسیاری از تحقیقات پیشین، این اختلاف را صرفاً به سطح تعارض روایات یا اختلاف در تفسیر آیات فروکاستهاند، در حالیکه ریشه اصلی آن را باید در تفاوتهای بنیادین روششناسی فقهی دو مکتب جستوجو کرد. اهمیت بررسی این مسئله در آن است که نشان میدهد چگونه مبانی معرفتشناختی و سلسله مراتب ادله، جهتگیری نهایی نظام فقهی را رقم میزند و بر استنباط احکام شرعی تأثیر بنیادین دارد. این پژوهش با روش توصیفی–تحلیلی و بر پایه منابع کتابخانهای انجام گرفته است. یافتهها حاکی از آن است که الگوی فقهی اهل سنت با محوریت تقدم اجماع، از شیوههایی چون «فقه مقاصدی»، «مدیریت تعارض روایات» و «برساخت اجماع» بهره میگیرد تا به نظریه نسخ و حرمت نهایی متعه دست یابد. در مقابل، روش فقهی امامیه با اصالتبخشی به نص قطعی و با تکیه بر ابزارهایی چون «تخصیص به جای نسخ»، «عدم جواز نسخ قرآن با خبر واحد» و «حجیت تبیین اهل بیت(ع)»، بر استمرار جواز متعه تأکید میکند. نتیجه نهایی پژوهش آن است که منشأ اختلاف دو مکتب نه صرفاً تعارض نقلی، بلکه تفاوت در مبانی معرفتشناختی، سلسله مراتب ادله و روششناسی استنباط فقهی است.
کلیدواژهها
موضوعات
عنوان مقاله [English]
Genealogy of a Profound Jurisprudential Dispute; An Analysis of the Argumentative Mechanisms of Imamiyya and Ahl al-Sunnah on the Issue of Mut'ah Emphasizing the Semantics of Verse 24 of Surah An-Nisa'
نویسندگان [English]
- meisam shoaib 1
- ali mohammadian 2
- Reza Mollazadeh 3
1 phd
2 Associate Professor, Department of Fiqh and Law, Bozorgmehr University of Qaenat, Birjand, Qaen
3 Postdoctoral Researcher, Quran and Hadith Sciences, Faculty of Theology, Ferdowsi University of Mashhad, Mashhad, Iran. Email: reza.mollazadehyamchi@alumni.um.ac.ir
چکیده [English]
The present study, noting the existing research gap, comparatively examines the jurisprudential methodologies of Imamiyya and Ahl al-Sunnah regarding the issue of temporary marriage (Mut'ah). The findings of this research, conducted using a descriptive-analytical method and by referring to library sources, indicate that this dispute, beyond being a mere interpretive debate, is rooted in the confrontation of two distinct methodological systems. The Sunni model, centered on the coherence of the jurisprudential system and the primacy of consensus (ijma'), employs three strategies: "Maqasidi Jurisprudence," "Managing Hadith Contradictions," and "Constructing Consensus" to arrive at the theory of "abrogation (naskh)" of the Mut'ah ruling and its ultimate prohibition. In contrast, the Imamiyya model, by prioritizing definitive texts (nass), utilizes the tools of "Specification (takhsis) instead of Abrogation," "Impermissibility of Abrogating the Quran with a Solitary Report (khabar al-wahid)," and "The Authority of the Interpretation by the Ahl al-Bayt (AS)" to prove the continued permissibility of Mut'ah. The final conclusion of the research suggests that the origin of this dispute lies in the differences in epistemological foundations, the hierarchy of evidence, and the methodology of inference (istinbat) between the two schools.
کلیدواژهها [English]
- Temporary Marriage
- Mut'ah
- Jurisprudential Methodology
- Imami Jurisprudence
- Sunni Jurisprudence
)