نوع مقاله : پژوهشی

نویسندگان

• علی ایروانی ¹
• علی خرسند ²
• سید باقر محمدی ³

¹ دانشگاه علوم اسلامی رضوی

² حوزه علمیه خراسان، مشهدمقدس، ایران

³ دانش آموخته دکتری فقه قضایی گرایش جزا و جرم شناسی جامعة المصطفی العالمیة، قم، ایران

چکیده

هوش مصنوعی توانایی یک سیستم کامپیوتری برای انجام وظایفی شامل یادگیری، استدلال، حل مسئله، تصمیم‌گیری و درک محیط اطراف است. با توجه به افزایش روزافزون استفاده از سیستم‌های هوش مصنوعی در زمینه‌های مختلف مانند صنعت پزشکی، حمل و نقل، تدوین چارچوب مشخص برای تعیین مسئولیت مدنی در قبال خسارات ناشی از این سیستم‌ها، از منظر فقهی، امری اجتناب‌ ناپذیر است. این پژوهش با هدف تعیین شخص یا اشخاص مسئول و چگونگی توزیع خسارت به تبیین مبانی فقهی مسئولیت مدنی هوش مصنوعی، با روش توصیفی-تحلیلی پرداخته است. یافته­های پژوهش نشان می­دهد که بر اساس مبانی فقهی در تعیین مسئولیت مدنی، مبنای استناد عرفی قابل پذیرش است. در حال حاضر، سامانه‌های هوش مصنوعی به دلیل فقدان آگاهی و اراده و نبود مؤلفه‌های وجود شخصیت نمی‌توانند دارای شخصیت حقیقی و حقوقی باشند لذا استناد عرفی زیان به آنها قابل پذیرش نیست؛ در نتیجه خسارت ناشی از کاربست این سامانه ها به طراح، مالک، کاربر و... قابل استناد است. در تعیین سبب مسئول از میان عوامل مذکور اگر عرف بتواند عامل قوی‌تر را شناسایی کند، همان عامل مسئول شناخته می‌شود. در غیر این صورت، نظریه برابری اسباب مطرح می‌شود و در مورد توزیع مسئولیت مدنی، مبنای میزان تأثیر ملاک است و هر کدام از عوامل زیان اعم از کاربر، طراح، مالک و... به میزان سهم خویش در پدیدآوردن حادثه زیان­بار مسئول خواهد بود.

کلیدواژه‌ها

• مسئولیت مدنی
• هوش مصنوعی
• شخصیت حقوقی
• تعدد اسباب
• خودمختاری هوش مصنوعی
• استناد عرفی
• توزیع مسئولیت

موضوعات

• فقه و حقوق

عنوان مقاله [English]

Jurisprudential foundations of civil liability arising from the application of artificial intelligence

نویسندگان [English]

• ali irvani ¹
• ali Khorsand ²
• Seyyed Bagher Muhammadi ³

¹ Razavi Islamic University

² Khorasan Islamic Seminary

³ Doctor of Philosophy (PhD) in Islamic Jurisprudence (Judicial Law, Criminal Law and Criminology), Al-Mustafa International University, Qom, Iran.

چکیده [English]

“Artificial intelligence (AI) is the ability of a computer system to perform tasks including learning, reasoning, problem-solving, decision-making, and understanding its surrounding environment. Given the increasing use of AI systems in various fields such as the medical industry and transportation, developing a specific framework for determining civil liability for damages caused by these systems, from a jurisprudential (Fiqh) perspective, is inevitable. This research aims to clarify the person(s) responsible and how to distribute damages by explaining the jurisprudential foundations of civil liability for AI, using a descriptive-analytical method. The research findings show that, based on jurisprudential principles in determining civil liability, the basis of customary attribution (Istinad Urfi) is acceptable. Currently, AI systems, due to the lack of awareness, free will, and the absence of the components of personhood, cannot possess real or legal personality; therefore, the customary attribution of harm to them is not acceptable. Consequently, the damage resulting from the application of these systems can be attributed to the designer, owner, user, etc. In determining the responsible cause among these factors, if custom (Urf) can identify the stronger cause, that cause is recognized as responsible. Otherwise, the theory of equality of causes is proposed. Regarding the distribution of civil liability, the basis is the extent of influence; each of the harmful factors, including the user, designer, owner, etc., will be responsible according to their share in creating the harmful incident.”
arrow_drop_down

کلیدواژه‌ها [English]

• Civil Liability
• Artificial Intelligence (AI)
• Legal Personality
• Plurality of Causes
• AI Autonomy
• Customary Attribution
• Distribution of Responsibilty