نوع مقاله : پژوهشی

نویسندگان

• محمد علی سعیدی ¹
• مهدی میری ²
• فرزانه کرمی ²
• حجت پولادین طرقی ³

¹ استادیار، گروه حقوق، دانشگاه علوم اسلامی رضوی، مشهد، ایران.

² دانش‌آموختۀ دکتری، گروه حقوق خصوصی، دانشگاه علوم اسلامی رضوی، مشهد، ایران.

³ دانشجوی دکتری، گروه حقوق خصوصی، دانشگاه علوم اسلامی رضوی، مشهد، ایران.

چکیده

در فقه امامیه نسبت به امکان اسقاط حق شفعه قبل از بیع سه دیدگاه مختلف وجود دارد: مشهور فقها اسقاط حق شفعه قبل از بیع را نپذیرفته‌اند، برخی از فقها آن را پذیرفته و برخی هم قائل به تفصیل شده‌اند. قانون مدنی نسبت به این مسئله سکوت اختیار کرده است. دکترین حقوقی علی‌رغم اختلاف، عمدتاً سقوط حق شفعه قبل از بیع را با تکیه‌ بر اطلاق مادۀ 822 قانون مدنی و اخذ وحدت ملاک از مادۀ 448 پذیرفته است. رویۀ قضائی نیز این مسئله را تأیید می‌کند. در این پژوهش دیدگاه‌های مختلف در فقه امامیه و حقوق موضوعه با روش توصیفی - تحلیلی ارزیابی شده و این نتیجه به دست آمده است که به لحاظ فقهی - حقوقی، در جایی که شفیع به شریک خود پیشنهاد فروش بدهد یا به شخص ثالث پیشنهاد خرید سهم شریک را بدهد با این قید که از اعمال حق شفعه خود صرف‌نظر نماید، حق او ساقط می‌گردد، چراکه اعلام او دلالت بر اعراض از حق شفعه دارد. اما در جایی که شفیع پیشنهاد خرید سهم شریک را رد نماید، صِرف رد پیشنهاد، دلالت بر اعراض شفیع از حق شفعه ندارد، بلکه احتمال دارد با توجه به اوضاع حاکم بر بازار، ابزاری برای در نظر گرفتن سود و زیان استفاده یا عدم استفاده از حق شفعه در آینده باشد.

کلیدواژه‌ها

• حق شفعه
• اسقاط
• شفیع
• اعراض

موضوعات

• فقه و حقوق

عنوان مقاله [English]

A Jurisprudential and Legal Reassessment of Waiving the Right of Pre-emption Before Sale by the Person Exercising the Right

نویسندگان [English]

• Mohammad Ali Saidi ¹
• mahdi miry ²
• farzaneh karami ²
• Hojjat Pooladin targhi ³

¹ Assistant Professor, Department of Law, Razavi University of Islamic Sciences, Mashhad, Iran.

² PhD Graduate in Private Law, Razavi University of Islamic Sciences, Mashhad, Iran.

³ PhD Student in Private Law, Razavi University of Islamic Sciences, Mashhad, Iran.

چکیده [English]

In Imāmiyya jurisprudence, there are three different views regarding the possibility of waiving the right of pre-emption before the sale (Arabic: إسْقاط حَقُّ الشُّفْعة قَبْل البَیْع, Romanized: ʾIsqāṭ ḥaqq al-shufʿah qabl al-bayʿ). The majority of jurists do not accept waiving the right of pre-emption before the sale; however, some jurists accept it, and others offer a detailed view. The Civil Code remains silent on this issue. Despite disagreements, legal doctrine generally accepts the waiving of the right of pre-emption before the sale by relying on the broad interpretation of Article 822 of the Civil Code and deriving the legal principle from Article 448. Judicial practice also confirms this matter. In this study, the various perspectives in Imāmiyya jurisprudence and statutory law are evaluated using a descriptive-analytical method. The conclusion reached is that, from a jurisprudential and legal standpoint, if the person exercising the right of pre-emption (Arabic: شَفیع, Romanized: shfīʿ) offers to sell to their partner or offers a third party the option to buy the partner’s share on the condition that they waive their right, their right is considered waived, as their declaration indicates an abandonment of the right of pre-emption. However, if the person rejects the offer to buy the partner’s share, the mere rejection does not indicate an abandonment of the right of pre-emption. Instead, it may be a strategic consideration of the advantages and disadvantages of employing the right in the future, given the market conditions.

کلیدواژه‌ها [English]

• Right of pre-emption
• Waiver
• Person exercising the right
• Abandonment