امکان‌سنجی فقهی ماهیت قرارداد سی‌اف‌دی کالا

نویسندگان

1 دانشجوی دکتری حقوق خصوصی، گروه حقوق خصوصی، واحد کرمانشاه، دانشگاه آزاد اسلامی، کرمانشاه، ایران

2 استادیار گروه حقوق خصوصی، واحد کرمانشاه، دانشگاه آزاد اسلامی، کرمانشاه، ایران

10.30513/cjd.2021.1336

چکیده

رشد و گسترش جوامع و افزایش نیازهای بشر به همراه پیشرفت ارتباطات، منجر به پیدایش شکل خاصی از فعالیت‌های تجاری و بازرگانی شده که محدودیت‌های گذشته را نداشته باشد و با کمترین سرمایه از هر نقطه جهان، امکان دستیابی به بیشترین سود را فراهم کند. سی‌اف‌دی یا قرارداد مابه‌التفاوت، معامله بر روی نوسان ارزش دارایی بدون انتقال دارایی پایه است. این دارایی پایه می‌تواند کالا، سهام، شاخص سهام، ارز و اوراق قرضه باشد. یکی از مهم‌ترین و ابتدایی‌ترین این معاملات، سی‌اف‌دی بر روی کالاهایی از قبیل طلا، نقره، نفت، گاز و... است. بدیهی است چنین تجارت جدیدی که تا کنون مورد هیچ بررسی حقوقی و فقهی قرار نگرفته است، شبهاتی مانند ربا، قمار و جهل، و اشکالات حقوقی مانند ابهام در ماهیت و نوع عقد در پی خواهد داشت؛ به ویژه آنکه نظام حقوقی ما بر اساس فقه امامیه تدوین شده است.
در این پژوهش، ابتدا وضعیت قرارداد مابه‌التفاوت بر روی کالا بررسی، و اشکالات و ابهامات آن بیان شده است. سپس قالب حقوقی متناسب و راهکارهایی برای رفع ایرادات حقوقی و شرعی ارائه گردیده است. با توجه به مشی قانون مدنی و امکانی که شارع مقدس در خصوص اصل آزادی قراردادها در اختیار قرار داده، اگر ماهیت این قراردادها را در قالب عقد صلح تفسیر نماییم، نه تنها مشکل عدم تطابق با عقود معین حل می‌شود، بلکه شبهات شرعی مذکور نیز از اساس وارد نخواهند بود.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

The Islamic Jurisprudential Feasibility of the Nature of A Contract for Difference (CFD)

نویسندگان [English]

  • Zahra Sohrab Beig 1
  • Saeid Kheradmandy 2
1 A PhD student in Private Law
2 Assistant professor at Islamic Azad University
چکیده [English]

The growth and development of societies and growth in human needs with development of communication which has resulted the genesis of a specific form of financial and commercial activities which do not face the preceding limitations and with a minimum funds provides to access the maxim profit from all over the world. CFD or a contract for differences is a transaction on the rising and falling of the asset’s value without delivery or transfer of the owning the underlying asset. This underlying asset can be stock indices, stocks or shares, commodities, bond. One of the most important and most basic is CFD trading on silver, gold, oil and gas. It is obvious that no legal and jurisprudential study has been conducted over this new trade. it will follow ambiguities such as usury, gamble and legal problems like ambiguity in the nature and the type of the contract specially our legal system has been codified based on Imamiyah fiqh. In this research firstly the position of CFD (contract for difference) on commodities have been considered. then it presents a appropriate legal form and strategies to overcome these legal and share'i (Arabic: شرعی) problems. With regard to the civil code and the possibility of the sacred lawgiver in concern to the principle of freedom of contract which has accepted. If the nature of these contracts is interpreted in the form of sulh contract. Not only it resolves the problem of inconsistency with the determined contracts but also the Islamic legal ambiguity have not been created at all.

کلیدواژه‌ها [English]

  • : CFD Contract for Difference
  • Derivatives
  • CFDs on commodities
  • Lease contract (Agreement)
  • Ju'alah contract (Contract of reward)
  • Sulh contract (Contract of settlement)
1. آملی، محمدتقی، المکاسب و البیع، تقریر مباحث محمدحسین غروی نائینی، قم، دفتر انتشارات اسلامی، 1413 ق.
2. ابن منظور افریقی مصری، ابوالفضل جمال‌الدین محمد بن مکرم، لسان العرب، بیروت، دار صادر، 1375 ق.
3. اردبیلی، احمد بن محمد، زبدة البیان فی احکام القرآن، تهران، المکتبة المرتضویة لاحیاء الآثار الجعفریه، بی‌تا.
4. انصاری، مرتضی بن محمدامین، کتاب المکاسب، چاپ دوم، قم، لجنة تراث الشیخ الاعظم، بی‌تا.
5. بحرانی، یوسف بن احمد بن ابراهیم، الحدائق الناضرة فی احکام العترة الطاهره، ترجمه محمدتقی ایروانی، چاپ دوم، قم، دفتر انتشارات اسلامی، 1387 ش.
6. برهانیان، عبدالحسین، و سیدابوالقاسم نقیبی، بررسی مبانی بیمه در اسلام، پژوهشکده تحقیقات اسلامی، قم، انتشارات زمزم هدایت وابسته به پژوهشکده علوم اسلامی امام صادق‰ ، 1386 ش.
7. پاک‌نیا، بابک، تحلیل ماهیت عقود احتمالی در حقوق ایران و کامن‌لا، پایان‌نامه کارشناسی ارشد، دانشکده حقوق دانشگاه آزاد اسلامی واحد تهران مرکزی، 1390 ش.
8. حرّ عاملی، محمد بن حسن، تفصیل وسائل الشیعة الی تحصیل مسائل الشریعه، چاپ سوم، تهران، المکتبة الاسلامیه، 1403 ق.
9. حسین‌زاده، جواد، «بررسی حقوقی ساختار و اعتبار قرارداد آتی یکسان»، مجله حقوقی دادگستری، شماره 80، زمستان 1391 ش.
10.حسینی روحانی، سیدمحمدصادق، منهاج الفقاهة (التعلیق علی مکاسب الشیخ الاعظم)، چاپ پنجم، قم، انوار الهدی، 1429 ق.
11.حسینی سیستانی، سیدعلی، منهاج الصالحین، قم، دفتر آیةاللّٰه سیستانی، 1415 ق.
12.حسینی عاملی، سیدمحمدجواد بن محمد، مفتاح الکرامة فی شرح قواعد العلامه، قم، دفتر انتشارات اسلامی، 1333 ق.
13.حکیم، سید عبدالصاحب، حقائق الاصول، چاپ پنجم، قم، مکتبه بصیرتی، 1408 ق.
14.ذهنی تهرانی، سیدمحمدجواد، ترجمه و شرح مکاسب شیخ انصاری، قم، حاذق، 1369 ش.
15.سبزواری، محمدباقر بن محمدمٶمن، کفایة الاحکام، قم، دفتر انتشارات اسلامی، بی‌تا.
16.سرمدی، محمدرضا، فرهنگ لغات و اصطلاحات رایج ارز و سهام در بازار فارکس، تهران، نوآور، 1387 ش.
17.شریعت اصفهانی، فتح‌اللّٰه بن محمدجواد، نخبة الازهار فی احکام الخیار، تقریر محمدحسین سبحانی، قم، دار الکتاب، 1398 ق.
18.شریعتی، سعید، «بیع زمانی یا مالکیت زمان‌بندی‌شـده»، ماهنامه قضاوت، سـال ششـم، شـماره 44، فروردین و اردیبهشت 1386 ش.
19.شیبانی تذرجی، سمیه، مطالعه تطبیقی عقود احتمالی در حقوق ایران و مصر، پایان‌نامه کارشناسی ارشد، دانشکده حقوق و علوم سیاسی دانشگاه شیراز، 1389 ش.
20.طباطبایی، سیدمحمدحسین، المیزان فی تفسیر القرآن، تهران، اسماعیلیان، 1391 ش.
21.طباطبایی حائری، سیدعلی بن محمد، ریاض المسائل فی بیان احکام الشرع بالدلائل، قم، دفتر انتشارات اسلامی، 1419 ق.
22.طباطبایی حکیم، سیدمحسن، نهج الفقاهة (تعلیق علی کتاب البیع من مکاسب الشیخ الاعظم الانصاری)، قم، 22 بهمن، بی‌تا.
23.طباطبایی یزدی، سیدمحمدکاظم بن عبدالعظیم، العروة الوثقی (مسألة 3)، قم، دفتر انتشارات اسلامی، 1403 ق.
24.همو، حاشیة المکاسب، چاپ افست، قم، بی‌نا، بی‌تا.
25.همو، حاشیة المکاسب، قم، اسماعیلیان، 1387 ش.
26.طریحی، فخرالدین بن محمد، مجمع البحرین، چاپ سوم، تهران، کتاب‌فروشی مرتضوی، 1375 ش.
27. طوسی، ابوجعفر محمد بن حسن، المبسوط فی فقه الامامیه، چاپ دوم، ترجمه و تصحیح سیدمحمدتقی کشفی، تهران، المکتبة المرتضویة لاحیاء الآثار الجعفریه، 1387 ش.
28.همو، تهذیب الاحکام، تهران، مکتبة الصدوق، 1376 ش.
29.علامه حلّی، ابومنصور جمال‌الدین حسن بن یوسف بن مطهر اسدی، تحریر الاحکام الشرعیة علی مذهب الامامیه، قم، مٶسسه امام صادق‰ ، 1387 ش.
30.همو، تذکرة الفقهاء، قم، مٶسسة آل البیتŒ لاحیاء التراث، 1414 ق.
31.همو، قواعد الاحکام فی معرفة الحلال و الحرام، قم، دفتر انتشارات اسلامی، 1413 ق. (الف)
32.همو، مختلف الشیعة فی احکام الشریعه، قم، دفتر انتشارات اسلامی، 1413 ق. (ب)
33.غروی اصفهانی، محمدحسین، الاجاره، قم، دفتر انتشارات اسلامی، 1409 ق.
34.قزوینی زنجانی، علی بن محمد، صیغ العقود، چاپ سنگی، قم، شکوری، 1372 ش.
35.قطب‌الدین راوندی، ابوالحسین سعید بن هبةاللّٰه، فقه القرآن فی شرح آیات الاحکام، چاپ دوم، قم، کتابخانه آیةاللّٰه مرعشی نجفی، 1405 ق.
36.مامقانی، محمدحسن، غایة الآمال فی شرح کتاب المکاسب، قم، مجمع الذخائر الاسلامی، بی‌تا.
37.محقق داماد، سیدمصطفی، قواعد فقه، چاپ دوازدهم، تهران، مرکز نشر علوم اسلامی، 1406 ق.
38.معصومی‌نیا، غلامعلی، «بررسی فقهی ابزارهای مشتقه»، دوفصلنامه جستارهای اقتصادی، سال سوم، شماره 6، پاییز و زمستان 1385 ش.
39.معصومی‌نیا، غلامعلی، میثم فدایی واحد، و سیدحمیدرضا صائمین، «بررسی فقهی قرارداد آتی، احکام و آثار آن بر مبنای فقه امامیه»، فصلنامه اقتصاد اسلامی، سال پانزدهم، شماره 58، تابستان 1394 ش.
40.مکارم شیرازی، ناصر، انوار الفقاهة (کتاب البیع)، چاپ دوم، قم، انتشارات امیرالمٶمنین‰ ، 1413 ق.
41.موسوی خمینی، سیدروح‌اللّٰه، کتاب البیع، قم، اسماعیلیان، 1421 ق.
42.موسوی خمینی، سیدمصطفی، البیع، قم، مٶسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی، 1418 ق.
43.موسوی خویی، سیدابوالقاسم، المستشفی (شرح العروة الوثقی)، تقریر شیخ مرتضی بروجردی، قم، مٶسسة احیاء آثار الامام الخوئی، 1421 ق.
44.همو، مصباح الاصول، قم، مٶسسة احیاء آثار الامام الخوئی، 1412 ق.
45.نجفی، محمدحسن بن باقر، جواهر الکلام فی شرح شرائع الاسلام، چاپ بیست و چهارم، بیروت، دار احیاء التراث العربی، 1412 ق.
46. Davey, Catherine, Making Money from CFD Trading: Master the Trading Revolution, Australia, John Wiley & Sons, 2006.
47. Elder, Alexander, The New Trading for a Living: Psychology, Discipline, Trading Tools and Systems, Risk Control, Trade Management, New Jersey, Hoboken, John Wiley & Sons, 2014.
48. Jessen, Jeff & Ashley Cartridge, CFDs Made Simple: A Beginner’s Guide to Contracts for Difference Success, Australia, John Wiley & Sons, 2011.
49. Land, David, CFDs For Dummies, Australian Edition, Australia, John Wiley & Sons, 2017.
50. Norman, David James, The Definitive Guide to Contracts for Difference, United Kingdom, Harriman House, Hampshire, 2010.