سید قاسم زمانی؛ عباسعلی عظیمی شوشتری؛ مجتبی افشار
چکیده
«ضرورت» به عنوان یکی از عوامل رافع مسئولیت بینالمللی دولت، تضمینکننده منافع اساسی دولتها در شرایط خاص و استثنایی است. مطالعه تطبیقی ضرورت در دو نظام حقوق بینالملل و اسلام، نشان از برخی ...
بیشتر
«ضرورت» به عنوان یکی از عوامل رافع مسئولیت بینالمللی دولت، تضمینکننده منافع اساسی دولتها در شرایط خاص و استثنایی است. مطالعه تطبیقی ضرورت در دو نظام حقوق بینالملل و اسلام، نشان از برخی وجوه افتراق در کنار اشتراکات فراوان دارد. کاربرد این اصل در مخاصمات مسلحانه با عنوان «ضرورت نظامی» جهت نقض مصونیت غیر نظامیانِ سپر واقعشده (تترّس)، امری چالشبرانگیز است؛ چرا که سپر انسانی در حقوق بینالملل و اسلام ممنوع بوده و جرمانگاری شده است. بنابراین سؤال ما این است که «اصل ضرورت، چه ماهیت و آثاری در حقوق بینالملل و فقه امامیه دارد و نحوه رفتار طرفین مخاصمه در قبال افراد و اموال غیر نظامیِ سپر واقعشده چگونه باید باشد؟»این مقاله با روش تحقیق کیفی و با استفاده از روشهای تفسیر حقوقی از آیات و روایات و استفاده از نظرات فقهای اسلام و مطالعه تاریخی سیره نبی اکرمN در جنگها صورت گرفته است. با بررسی اسناد و منابع فقهی به این نتیجه رسیدیم که اصل ضرورت در هر دو نظام حقوقی، ماهیتی استثنایی دارد و صرفاً در مواردی که «منفعت اساسی» دولت در خطر باشد، مجاز دانسته شده است. بنابراین با وجود ممنوعیت هر گونه آسیب به سپر انسانی، در صورت اقتضای ضرورت و به شرط رعایت اقدامات احتیاطی، امکان حمله به اهداف نظامی همچنان وجود دارد.
