استناد به دفاع ضرورت به‌عنوان عامل رافع مسئولیت بین‌المللی دولت در فقه امامیه و حقوق بین‌الملل با بررسی موردی سپر انسانی (تترس)

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانشگاه علامه طباطبایی (تهران)

2 عضو هیأت علمی پژوهشگاه علوم اسلامی امام صادق(ع)

3 حرم مطهر امام رضا (ع)- صحن هدایت- دانشگاه علوم اسلامی رضوی، ساختمان شماره 2.

چکیده

«ضرورت» به‌عنوان یکی از عوامل رافع مسئولیت دولت، تضمین‌کننده منافع اساسی دولت‌ها در شرایط خاص و استثنائی است. مطالعه تطبیقی ضرورت در دو نظام حقوق بین‌الملل و اسلام، بیان از برخی وجوه افتراق در کنار اشتراکات فراوان است.
کاربرد این اصل در مخاصمات مسلحانه با عنوان «ضرورت نظامی» جهت نقض مصونیت غیرنظامیان سپر واقع‌شده (تترس) امری چالش‌برانگیز است؛ چراکه سپر انسانی در حقوق بین‌الملل و اسلام ممنوع بوده و جرم انگاری شده است؛ بنابراین سؤال ما این است که «اصل ضرورت چه ماهیت و آثاری در حقوق بین‌الملل و فقه امامیه دارد و نحوه رفتار طرفین مخاصمه در قبال افراد و اموال غیرنظامی سپر واقع‌شده چگونه باید باشد؟» این مقاله با روش تحقیق کیفی و با استفاده از روش‌های تفسیر حقوقی از آیات و روایات و استفاده از نظرات فقهای اسلام و مطالعه تاریخی سیره نبی اکرم(ص) در جنگ‌ها صورت گرفته است. با بررسی اسناد و منابع فقهی به این نتیجه رسیدیم که اصل ضرورت در هردو نظام حقوقی ماهیتی استثنائی دارد و صرفاً در مواردی که «منفعت اساسی» دولت درخطر باشد، مجاز دانسته شده است. بنابراین باوجود ممنوعیت هرگونه آسیب به سپرانسانی، در صورت اقتضای ضرورت و به‌شرط رعایت اقدامات احتیاطی، امکان حمله به اهداف نظامی کماکان وجود دارد.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

ش

چکیده [English]

ش