تأملی انتقادی بر مبانی مقابله با وجه التزام گزاف در آراء قضایی

نوع مقاله : پژوهشی

نویسندگان

1 دانشگاه علوم اسلامی رضوی

2 دانشگاه علوم قضایی و خدمات اداری

چکیده

اشتراط وجه التزام بر اساس حاکمیت اراده ابزاری برای مقابله با عهد شکنی و یکی از راه­های جبران خسارت محسوب می شود که گاهی صورتی از تنبیه نیز به خود می­گیرد، ولی در خصوص مشروعیت وجه التزام گزاف تردید­هایی وجود دارد.  گروهی از محققان با لحاظ مبانی مشروعیت شرط وجه التزام و تصریح ماده ۲۳۰ قانون مدنی، آن را صحیح و لازم الوفا دانسته­اند. در مقابل گروهی دیگر، اشکالاتی بر چنین شرطی وارد کرده در مقام تعدیل قانونی و قضایی آن برآمده­اند. نوشتار حاضر ضمن بررسی و ارزیابی دو دیدگاه با روش توصیفی -تحلیلی، تلاش­های دسته دوم و دلایل مورد استناد ایشان را مورد نقد جدی قرار داده و خلاف ماده ۲۳۰ می داند. بر این بنیان به نظر می رسد ابطال یا تعدیل وجه التزام گزاف با مبانی مطرح شده به سرانجام جست و جو­ شدۀ دادرسان نمی رسد. این امر مستلزم اقامه مبانی جدید و البته باز تقنین ماده ۲۳۰ قانون مدنی است.

کلیدواژه‌ها

موضوعات


عنوان مقاله [English]

A Critical Reflection on the Foundations of Addressing Excessive Penalty Clauses in Judicial Judgments

نویسندگان [English]

  • Mohammad Kelich 1
  • Mohammad hasan Moosavikhorasani 1
  • Hossein Fathi 2
1 Razavi University of lslamic Sciences
2 University of Judicial Sciences and Administrative Services
چکیده [English]

The penalty clause serves as a tool to deter breach of contract and may, in addition to compensating for loss, take on a punitive aspect. However, there are instances where an exorbitant amount is stipulated as a penalty, creating an unfair position for the obligor. Despite the principle of freedom of contract and the explicit provision of Article 230 of the Civil Code, such agreements are considered valid. Nevertheless, a number of judges, driven by a sense of injustice toward the obligor, have sought to confront such clauses by invoking various legal grounds, either declaring them void or reducing the stipulated amount. Their efforts, beginning with disregard for the clarity of Article 230 and continuing with reinterpretation of established legal doctrines, ultimately fall short. This study, using a descriptive–library method, classifies and analyzes judicial opinions on the matter and demonstrates that opposing excessive penalty clauses not only contradicts a valid contractual term, but also conflicts with a mandatory legal rule that denies judges the authority to interfere in the parties’ agreement. Accordingly, legal reform appears to be the only viable solution.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Penalty Clause
  • Judicial Opinions
  • Autonomy of Will
  • Article 230 of the Civil Code