تأثیر عدم رعایت تشریفات مقرر در قانون «الزام به ثبت رسمی»، بر اعمال حقوقی مرتبط با اموال غیرمنقول

نوع مقاله : پژوهشی

نویسنده

استادیار، گروه حقوق، دانشکدۀ ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه بیرجند، بیرجند، ایران.

چکیده

بر اساس مادۀ یک قانون الزام به ثبت رسمی معاملات اموال غیرمنقول، دعاوی مرتبط با اعمال حقوقی که «موضوع یا نتیجۀ آن انتقال مالکیت عین یا انتقال حق انتفاع (اعم از عمری یا رقبی برای مدت بیش از دوسال) یا انتقال حق ارتفاق اموال غیرمنقول باشد و وقف و نیز انعقاد عقد رهن در خصوص آن‌ها و انعقاد عقود مفید انتقال منافع اموال مذکور برای مدت بیش از دو سال و اجاره به شرط تملیک و هر نوع پیش‌فروش ساختمان اعم از این‌که به‌صورت سهمی از کل عرصه و یا اعیان باشد و تعهد به انجام کلیۀ اعمال حقوقی مذکور» غیرقابل استماع اعلام شده است. این ضمانت اجرا هرچند در موارد بسیاری مقاصد قانون‌گذار را تأمین می‌کند، لکن اختلاف در وضعیت حقوقی معاملاتی که در سامانۀ ثبت الکترونیک اسناد به ثبت نرسد را مشخص ننموده و به‌نوعی از بار تعیین تکلیف آن شانه خالی کرده است. علی‌رغم حذف ضمانت اجرای بطلان از متن قانون و اختلاف‌نظر در مورد آن، اما باید این معاملات را باطل دانست. از سوی دیگر، چنانچه «منتقلٌ‌الیه، مورد معامله را قبل از ثبت فسخ یا انفساخ به شخص ثالثی به‌صورت رسمی منتقل کرده باشد و در عمل حقوقی بعدی، وی حق فسخ نداشته باشد و یا معامله اقاله نشده باشد، این انتقال در حکم تلف مورد معامله بوده و فسخ یا انفساخ موجب انحلال قرارداد بعدی نیست که در این صورت، دارنده حق فسخ مزبور به قیمت روز مال غیرمنقول، به منتقلٌ‌الیه مذکور رجوع خواهد کرد». بنابراین، قانون الزام مقرره جدیدی مخالف با رأی وحدت رویه 810 وضع نموده و در تعارض خاص مقدم و عام مؤخر، اولی بر دومی مقدم می‌شود و بنابراین، حکم موجود در رأی وحدت رویه در موضوع خود همچنان باقی می‌ماند.

کلیدواژه‌ها

موضوعات


عنوان مقاله [English]

The Impact of Non-Observance of Prescribed Formalities in the "Compulsory Official Registration" Law on Legal Acts Concerning Immovable Property

نویسنده [English]

  • Sayyed Mohammad Razavi
Assistant Professor, Department of Law, Faculty of Literature and Humanities, University of Birjand, Birjand, Iran.
چکیده [English]

According to Article 1 of the Law on Compulsory Official Registration of Immovable Property Transactions, legal claims relating to juridical acts whose "subject or result involves the transfer of ownership of property, transfer of usufructuary rights (whether for life or for a term exceeding two years), or transfer of easement rights over immovable property, as well as endowments (waqf), the establishment of mortgage contracts concerning such properties, the conclusion of contracts effecting transfer of benefits from said properties for periods exceeding two years, lease-to-own agreements, and any form of presale of buildings - whether as a share of the entire land or structures - and commitments to perform all aforementioned juridical acts" are declared inadmissible. Although this sanction serves the legislator's objectives in many instances, it fails to clarify the legal status of transactions not registered in the electronic document registration system, thereby evading the responsibility of determining their legal fate. Despite the removal of the nullity sanction from the law's text and existing doctrinal regarding it, these transactions should nevertheless be deemed void. On the other hand, if "the transferee has formally transferred the subject matter to a third party prior to its rescission (faskh) or termination (infisakh), and in the subsequent legal act said third party possessed no right of rescission, or the transaction was not mutually revoked (iqalah), such transfer shall be treated as constructive destruction of the subject matter, and the rescission or termination shall not dissolve the subsequent contract. In such case, the holder of the rescission right may claim from the aforementioned transferee the current market value of the immovable property." Consequently, the Compulsory Registration Law has established a new provision contradicting Unified Precedent No. 810. In conflicts between specific-prior and general-subsequent rules, the former prevails, thus the ruling in the unified precedent remains valid for its specific subject matter. 

کلیدواژه‌ها [English]

  • Compulsory Registration
  • Nullity
  • Unenforceability
  • Mora‘ī (Suspended/ Conditional)
  • Rescission
  • Constructive Destruction
  1. امامى، سید حسن. (بی‌تا). حقوق مدنى. تهران: انتشارات اسلامیه.
  2. انصارى، مرتضى. (1415ق). کتاب المکاسب. قم: کنگره جهانى بزرگداشت شیخ انصارى.
  3. بحرانی، یوسف. (1405ق). الحدائق الناضرة فی أحکام العترة الطاهرة. قم: دفتر انتشارات اسلامى.
  4. تبریزی، جواد. (1416ق). إرشاد الطالب إلى التعلیق على المکاسب. قم: اسماعیلیان.
  5. تسترى، اسدالله. (بیتا). مقابس الأنوار و نفائس الأسرار. قم: مؤسسه آل البیت(ع).
  6. جبعی عاملی، زین‌الدین بن على. (1410ق). الروضة البهیة فی شرح اللمعة الدمشقیة. قم: کتابفروشى داورى.
  7. جبعی عاملی، زین‌الدین بن على. (1413ق). مسالک الأفهام إلى تنقیح شرائع الإسلام. قم: مؤسسة المعارف الإسلامیة.
  8. جعفری لنگرودی، محمدجعفر. (1386). الفارق. تهران: گنج دانش.
  9. حسینى شیرازى، سیدمحمد. (بی‌تا). إیصال الطالب إلى المکاسب. تهران: اعلمى.
  10. حلّى، حسن بن یوسف. (1414ق). تذکرة الفقهاء. قم: مؤسسه آل البیت(ع).
  11. رضوی، سیدمحمد. (1398). نظریه عمومی انفساخ در قراردادها. تهران: مجمع علمی و فرهنگی مجد.
  12. رضوی، سیدمحمد. (1399). وضعیت حقوقی قرارداد ممنوع. تهران: مجمع علمی و فرهنگی مجد.
  13. سبزواری، محمدباقر. (1423ق). کفایة الأحکام. قم: دفتر انتشارات اسلامى.
  14. سکوتی نسیمی، رضا. (1395). بررسی فقهی و حقوقی ضمانت اجرای تخلف از شرط ترک فعل حقوقی، آموزه‌های فقه مدنی، 8 (13)، 129- 156.
  15. شمس، عبدالله. (1403) . اجرای احکام مدنی. تهران: انتشارات دراک.
  16. عاملى، شهید اول محمد بن مکى. (1417ق). الدروس الشرعیة فی فقه الإمامیة. قم: دفتر انتشارات اسلامی.
  17. عاملى کرکى، على بن حسین. (1409ق). رسائل المحقق الکرکی. قم: کتابخانه آیة الله مرعشى نجفى.
  18. عزیزیانی، مجید. (1402). غیرقابل استناد بودن معاملات به قصد فرار از دین در حقوق ایران با نگاهی به حقوق به فرانسه؛ و نگرشی بر رأی وحدت رویه 774 مورخ 20/01/1398. آموزه‌های فقه مدنی، 15 (28)، 268- 290. https://doi.org/10.30513/cjd.2022.3876.1653
  19. فاضل لنکرانی، محمد. (1425ق). تفصیل الشریعة - المضاربة، الشرکة، المزارعة، المساقاة، الدین. قم: مرکز فقه ائمه اطهار علیهم السلام.
  20. کاشف الغطاء، محمدحسین. (1359ق). تحریرالمجلة. نجف: المکتبة المرتضویة.
  21. کاشف الغطاء، احمد بن على. (بی‌تا). سفینة النجاة و مشکاة الهدى و مصباح السعادات. نجف: مؤسسه کاشف الغطاء.
  22. ماوردی، أبوالحسن علی بن محمد. (1419ق). الحاوی الکبیر فی فقه مذهب الإمام الشافعی وهو شرح مختصر المزنی. بیروت: دارالکتب العلمیة.
  23. مرداوی، علاء الدین أبو الحسن. (بی‌تا). الإنصاف فی معرفة الراجح من الخلاف. بی‌نا: دار إحیاء التراث العربی.
  24. مظفر، محمد رضا. (1375ش). اصول الفقه. قم: طبع اسماعیلیان.
  25. میرزاى قمّى، ابوالقاسم. (1413ق). جامع الشتات فی أجوبة السؤالات. تهران: کیهان.
  26. نائینى، محمدحسین. (1373ق). منیة الطالب فی حاشیة المکاسب. تهران: المکتبة المحمدیة.
  27. نجفی، محمدحسن. (1404ق). جواهر الکلام فی شرح شرائع الإسلام. بیروت: دار إحیاء التراث العربی.
  28. نخعی‌پور، قاسم و رضوی، سیدمحمد و سیدعلی. (1396). نقدی بر مقاله بررسی فقهی و حقوقی ضمانت اجرای تخلف از شرط ترک فعل حقوقی. آموزه‌های فقه مدنی، 9 (15)، 79-110.
  29. نیک‌کار، جمال و محمود امامی نمیمی. (1398). بررسی قواعد تسلیط و لاضرر در تعامل پادگان‌های نظامی با املاک مجاور. آموزه‌های فقه مدنی، 11 (19)، 213-240. https://dor.isc.ac/dor/20.1001.1.2251936.1398.11.19.9.5
  30. هاشمی شاهرودی، سید محمود. (بی‌تا). فرهنگ فقه مطابق مذهب اهل بیت(ع). بی‌جا: بی‌نا.