نوع مقاله : پژوهشی

نویسندگان

• سید مهدی احمدی نیک ¹
• محمد امامی ²

¹ دانشیار، گروه فقه و مبانی حقوق، دانشگاه علوم اسلامی رضوی، مشهد، ایران؛ استاد دروس خارج فقه و اصول حوزۀ علمیۀ خراسان، مشهد، ایران.

² دانشیار، گروه فقه و مبانی حقوق، دانشگاه علوم اسلامی رضوی، مشهد، ایران.

چکیده

استفاده از حیلۀ شرعی در ابواب گوناگون فقه مانند طهارت، نکاح، طلاق، بیع، اجاره و غیر آن به‌عنوان ابزاری برای رهایی از ارتکاب حرام برای رسیدن به حلال مورد نظر و عبور از تنگناهای شرعی همواره موافقان و مخالفانی داشته و برخی آن‌ها را ممنوع و برخی مجاز دانسته‌اند. اکنون مسئله این است که چگونه می‌شود مکلف عمل ناشایستی را به‌عنوان ابزاری برای رسیدن به هدف خود قرار دهد و اثر بر آن مترتب شود؟ پژوهش حاضر با روش توصیفی– تحلیلی و با استفاده از منابع کتابخانه‌ای، مهم‌ترین حیله‌های شرعی باب نکاح را که تاکنون به‌طور مستقل، مستدل و جامع مورد بحث و تحلیل قرار نگرفته‌اند بررسی نموده و به استناد آیات، روایات و حکم عقل به این نتیجه رسیده است که با اظهار ارتداد، بدون انکار قلبی، کسی مرتد نمی‌شود؛ و با عقد بر صغیرۀ شیرخوار به‌منظور محرمیت با مادر او، محرمیتی محقق نمی‌شود؛ و با شرط انفساخ عقد بعد از تحلیل، عقد منفسخ نمی‌شود، و در مورد ایجاد مانع ازدواج برای مرد با زن مورد علاقۀ او، اگرچه دارای اثر بوده، اما در مواردی، استفاده از آن حرام می‌باشد.  

کلیدواژه‌ها

• حیله‌ شرعی
• نکاح
• اظهار ارتداد
• نکاح محلّل

موضوعات

• فقه و حقوق

عنوان مقاله [English]

Marriage (Nikāḥ), Jurisprudential Stratagems (Ḥiyal-i Sharʿī) and Existing Challenges

نویسندگان [English]

• Syed Mehdi ahmadinik ¹
• Muhammad Imami ²

¹ Professor of Foreign Jurisprudence and Principles of Mashhad Seminary and Assistant Professor of the Department of Fiqh and Fundamentals of Law, Razavi University of Islamic Sciences.

² Associate Professor, Department of Fiqh and Basics of Islamic Law, Razavi University of Islamic Sciences

چکیده [English]

The use of legal stratagem (Ḥiyal-i sharʿī) in various branches of jurisprudence—such as purity (Ṭahārat), marriage (Nikāḥ), divorce (Ṭalāq), sale (Baiʿ), lease (Ejāreh), and others—as a means to avoid committing sins and to achieve lawful ends while overcoming legal hurdles, has always had both proponents and opponents. Some consider these stratagems prohibited, while others deem them permissible. The question is how a legally responsible person (Mukallaf) can employ an improper act as a means to achieve their objective and have legal effects attached to it. The present study, using a descriptive-analytical method and relying on library sources, examines the most important legal stratagems related to marriage (Nikāḥ) that have not yet been independently, thoroughly, or comprehensively discussed and analyzed. By referencing Quranic verses, traditions (Aḥādīth), and rational judgments, the study concludes that: (1) Declaring apostasy (Irtidād) without inner rejection does not render someone an apostate; (2) Contracting marriage with a suckling infant for the purpose of establishing Mahramiyyat (kinship prohibition) with her mother is not valid; (3) Stipulating the dissolution of the marriage contract after its legalization (Taḥlīl) does not result in the dissolution of the contract; and (4) Regarding the creation of marriage prohibitions for a man in relation to the woman he desires, although this may have legal effects, in some cases its use is forbidden

کلیدواژه‌ها [English]

• legal Stratagem (Ḥiyal-i Sharʿī)
• Marriage (Nikāḥ)
• Declaration of Apostasy (Irtidād)
• Nikāḥ-e Muḥallal (Legal or Permissible Re-Marriage after Divorce)