اعتبارسنجی شروط تحمیلی و حمایت از طرف ضعیف در عقود تحمیلی در فقه اسلامی، حقوق ایران و مصر

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 فقه و حقوق خصوصی، مرکز تحصیلات تکمیلی پیام نور تهران، پیام نور، تهران، ایران

2 دانشیار دانشگاه شهید مطهری

3 حقوق خصوصی، دانشگاه پیام نور، تهران، ایران

چکیده

اعتبارسنجی شروط تحمیلی، بررسی شکل جدیدی از قراردادها است که در آن‌ها یک طرف قرارداد دارای قدرت برتر یا انحصاری است که مفاد و شرایط قرارداد را تهیه و طرف دیگر بدون داشتن حق مذاکره، مجبور به پذیرش آن است. پژوهش حاضر به روش تطبیقی- تحلیلی به بررسی ماهیت، مبنا، اعتبار شروط تحمیلی در این نوع قراردادها می‌پردازد. یافته‌ها نشان می‌دهد برخی از شروط تحمیلی فاقد وصف غیرمنصفانه هستند، لذا معتبرند. قانون‌گذار مصر، در ماده 149 قانون مدنی، در شروط و قراردادهای تحمیلی غیرمنصفانه، مقرر می‌دارد: «... قاضی می‌تواند قراردادهای متضمن شروط تحمیلی را تعدیل یا طرف ضعیف را از اجرای آن‌ها معاف کند...». برخی از قواعدفقهی در فقه ‌اسلامی و اصول‌حقوقی در حقوق ایران، از چنان ظرفیتی برخودارند که می‌توان آن‌ها را از ادله‌ی حمایت از طرف ضعیف قرارداد در این نوع قراردادها به شمار آورد. مضافا، قانون‌گذار ایران با تصویب برخی مواد قانونی، تمایل خود را به حمایت از طرف ضعیف نشان داده است. قضات نیز می‌توانند با بهره‌گیری از قواعدفقهی و اصول‌حقوقی پذیرفته شده، در صورتی که شروط تحمیلی غیرمنصفانه باشند به تعدیل آن‌ها مبادرت ورزند، از این رو، برای جلوگیری از صدور آرای متفاوت در این زمینه، پیش‌بینی ماده قانونی در قانون مدنی ایران اجتناب‌ناپذیر است.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Validation of imposed conditions and supporting the weak side in imposed contracts in Islamic jurisprudence, Iranian and Egyptian law

چکیده [English]

Validation of imposed terms is the examination of a new form of contract in which one party of the contract has superior or exclusive power to prepare the terms and conditions of the contract and the other party is forced to accept it without having the right to negotiate. The present study comparatively-analytically examines the nature, basis, validity of the conditions imposed in this type of contracts. The Egyptian legislature, in Article 149 of the Civil Code, stipulates in unfair terms and conditions: "... a judge may amend contracts that impose conditions or exempt a weak party from their implementation ..." . Some jurisprudential rules in Islamic jurisprudence and legal principles in Iranian law have such a capacity that they can be considered as reasons for supporting the weak side of the contract in such contracts. In addition, the Iranian legislature has shown its willingness to support the weak by ratification some legal provisions. Judges can also adjust the accepted jurisprudence and legal principles, if the imposed conditions are unfair، Therefore, in order to prevent the issuance of different opinions in this field, the provision of a legal article in Iranian civil law is inevitable.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Conditions imposed
  • Unfair terms
  • Contract modification
  • Islamic jurisprudence
  • Iranian law
  • Egyptian law