قلمرو فقه و ماهیّت اِباحه، جستاری در قاعده ی «عدم خلوّ الواقعة عن الحکم»

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 استاد حوزه علمیه امام مهدی عج

2 دانشیار گروه فقه و اصول دانشگاه علوم اسلامی رضوی

چکیده

یکی از موضوعات مؤثر در حل مسئله قلمرو فقه، تنقیح «ماهیت احکام» برای دسترسی به گستره‌ی آن است.توضیح «ماهیّت اباحه» و بیان اینکه اباحه عدم الحکم است یا حکم به جواز، در سرنوشت مسئله قلمرو فقه تأثیری جدی دارد. خصوصا هنگامی که رابطه‌ اباحه با قاعده «عدم خلوّ» به خوبی تصویر شود؛ قاعده‌ای به حسب ادعا مجمعٌ‌علیه- که مفادش چنین است: «هیچ واقعه‌ای خالی از حکم شرعی نیست». شهید صدر برای اثبات آن، افزون بر ادلّه‌ی نقلی،ـ هیچ چیزی از حلال و حرام و آنچه مردمان به آن احتیاج دارند نیست مگر اینکه در کتاب یا سنت وجود داردـ به دلیل عقلی –لطف- نیز تمسّک جسته است. قاعده لطف گرچه در مسائلی مانند جامعیت شریعت، رابطه فقه و قانون دارای تأثیری مهم بوده است، اما هنوز به درستی منقّح نشده، تا جایی که موضع فقیهی همچون امام خمینی اغلب با استناد به برخی جملات ایشان، در غیابِ تحلیل مهم او از مفهوم اباحه و عدم‌الحکم جمع‌بندی شده‌است. مقاله حاضر با روش اجتهادی، آراء مخالفان این قاعده مانند محقق نراقی، مرحوم خوئی، و امام خمینی را استقصاء نموده و در نهایت،با دقت در فضای صدور روایات و مناقشه در دلیل عقلی لطف، برخی از ادله‌ی مخالفان را پذیرفته است.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

The realm of jurisprudence and the nature of obscenity

نویسنده [English]

  • mohsen gahankhire 2
2 a
چکیده [English]

The issue of the realm of jurisprudence is related to a wide network of issues, each of which has been raised in its own field. One of the effective issues in resolving this dispute is to refute the "nature of rulings" in order to reach its scope. Explaining the "nature of impropriety" and stating that impropriety is non-ruling or permissible ruling has a serious effect on the fate of the jurisprudence. Especially when the relation of immorality to the rule of "non-emptiness" is well illustrated; Repeated rules - and according to the claim of the Assembly - in Shiite jurisprudence and principles, the provisions of which are as follows: "No event is devoid of Shari'a." In order to prove it, Martyr Sadr, in addition to the narrated evidences, says that there is nothing halal and haram and that what the people need, unless it is in the book or tradition, he has also relied on rational reason - grace.

کلیدواژه‌ها [English]

  • The realm of jurisprudence
  • Jurisprudence and law
  • It is permissible
  • Void area