نوع مقاله : پژوهشی
نویسنده
استادیار، فقه و حقوق، دانشکده الهیات، دانشگاه شهیدمطهری، تهران، ایران.
چکیده
در فقه معاملات، خیار عیب به عنوان یکی از مبانی حقوقی انحلال عقد، امکان فسخ قرارداد بیع را در صورت کشف عیب پنهان فراهم می‌نماید. در چنین مواردی، پرداخت ارش به عنوان سازوکاری جایگزین برای تداوم عقد مورد توجه قرار می‌گیرد. با این حال، ماهیت حقوقی ارش همواره در کانون اختلاف نظرهای فقهی بوده است.
این پژوهش با روش توصیفی-تحلیلی و با بررسی ادله فقهی، به واکاوی دو دیدگاه عمده در این زمینه می‌پردازد: دیدگاه سنتی که ارش را جزئی از ثمن تلقی می‌نماید و دیدگاه غالب که با استناد به نهی نبوی از جمع بین عوض و معوض، آن را غرامتی مستقل می‌داند.
یافته‌های تحقیق نشان می‌دهد که نظریه غرامتی بودن ارش، با استناد به دلایلی همچون: پرهیز از تبعض صفقه، تطابق با بناء عقلایی، تحلیل ماهیت اشتغال ذمه بایع و جلوگیری از تناقض‌های حقوقی، از پشتوانه استدلالی مستحکم‌تری برخوردار است. این دیدگاه که مورد تأیید اکثر فقهای متأخر نیز میباشد، توانسته است به عنوان نظریه‌ای راجح در منظومه فقه امامیه تثبیت گردد.
کلیدواژه‌ها
موضوعات
عنوان مقاله [English]
"The Jurisprudential Nature of Arsh in Kheir Aib; A Comparative Study of the Opinions of Imam Khomeini, Mohaqiq Khoi and Sahib Urva"
نویسنده [English]
- Faeze Haddad Mohammadabadi
Assistant Professor, Department of Jurisprudence and Law, Faculty of Theology, Shahid Motahari University, Tehran, Iran.
چکیده [English]
In the jurisprudence of transactions, the defect option, as one of the legal bases for the dissolution of the contract, provides the possibility of terminating the sale contract in the event of the discovery of a hidden defect. In such cases, the payment of the arsh is considered as an alternative mechanism for the continuation of the contract. However, the legal nature of the arsh has always been at the center of jurisprudential disagreements.
This research, using a descriptive-analytical method and examining jurisprudential evidence, examines two major views in this field: the traditional view that considers the arsh to be part of the price and the dominant view that, citing the prophetic prohibition of combining the awd and muawadd, considers it to be an independent compensation.
The research findings show that the theory of the arsh being a compensation has a stronger argumentative support, citing reasons such as: avoiding the discrimination of the transaction, conforming to the rational structure, analyzing the nature of the seller's liability, and preventing legal contradictions. This view, which is also supported by most later jurists, has been established as the most correct theory in the Imamiyyah jurisprudence system.
کلیدواژه‌ها [English]
- The choice of fault
- the price
- the compensation
منابع
- انصاری، مرتضی بن محمدامین. (۱۴۱۰ ق).کتاب المکاسب (المحشّی)، (سید محمد کلانتر، شارح). قم: مؤسسه مطبوعاتی دار الکتاب.
- ابوعطا،محمد ،شمس الهی،عطیه.(1390)، تحلیل مبنا و ماهیت حقوقی ارش،مطالعات فقه و حقوق اسلامی،3(5)،9-25،doi 22075/feqh.2017.1873:
- اسکینی،ربیعا،جعفریان،علیرضا.(1389)، بررسی ارش در حقوق ایران و فقه امامیه و تفاوت آن با تقلیل ثمن در کنوانسیون بیع بین‌الملل،فصلنامه علمی پژوهش‌نامه حقوق اسلامی،11 (1)، صفحه55-87،doi 30497/law.2012.1242:
- امامی،محمد،یزدانی،غلامرضا.(1397)، مقاله بازپژوهی جایگاه ارش در عقد اجاره،جستارهای فقهی و اصولی،11، 101-117. doi: 22081/jrj.2018.66148
- انصاری، سید مرتضی.(1415). کتاب المکاسب المحرمة و البیع و الخیارات، کنگره جهانى بزرگداشت شیخ اعظم انصارى.
- ایروانی، علی بن عبدالحسین نجفی. (۱۴۰۶ ق).حاشیة المکاسب. تهران: وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی.
- ایزدی فرد،علی اکبر ،فلاح،مهدی.(1394)، تاملی درباره ماهیت و مبنای ارش مدنی، حقوقی دادگستری،79(90)،37-61.doi 22106/jlj.2015.14388:
- تبریزى، جواد بن على.(1416). إرشاد الطالب إلى التعلیق على المکاسب،قم: مؤسسه اسماعیلیان.
- تبریزی، میرزا فتاح شهیدی. (۱۳۷۵ ق).هدایة الطالب إلی أسرار المکاسب (ج ۱). تبریز: چاپخانه اطلاعات.
- جواهرکلام،محمدهادی،غلامحسینی،عرفان(1404) تحلیل فقهی - حقوقی تأثیر سقوط و اسقاط خیار عیب بر مطالبه ارش؛ با تأکید بر رویه قضایی،قضاوت،129، doi:22034/judg.2025.2057669.1425
- حرعاملی،محمدبن حسن.(1409ق)،تفصیل وسائل الشیعة إلى تحصیل مسائل الشریعة،قم: مؤسسه آل البیت علیهم السلام.
- حسینی، سید محمد مرتضى.(1414).تاج العروس من جواهر القاموس، بیروت:دار الفکر للطباعة و النشر و التوزیع.
- حلّی، علامه، حسن بن یوسف بن مطهر اسدی. (۱۴۱۴ ق).تذکرة الفقهاء(ط. الحدیثة). قم: مؤسسه آل البیت علیهم السلام.
- حلّی، فخر المحققین، محمد بن حسن بن یوسف. (۱۳۸۷ ق).إیضاح الفوائد فی شرح مشکلات القواعد، قم: مؤسسه اسماعیلیان.
- خمینی، سید روح‌الله موسوی. (۱۴۲۱ ق).کتاب البیع(ج ۱). تهران: مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی
- خمینی، سید مصطفی موسوی. (۱۴۱۸ ق).الخیارات(ج ۱). تهران: مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی.
- خویی، سید ابوالقاسم.(1410). منهاج الصالحین، قم:نشر مدینه العلم.
- خویی، سید ابوالقاسم.(بی تا). مصباح الفقاهة، بیجا.
- شهیدثانی،زین الدین بن علی.(1412ق)،الروضه البهیه فی شرح اللمعه الدمشقیه(ج1)،قم:دفتر تبلیغات اسلامی حوزه علمیه قم.
- طباطبائی یزدی، سید محمدکاظم.(1421). حاشیه المکاسب،قم: موسسه اسماعیلیان.
- عاملی، شهید ثانی، زین‌الدین بن علی. (۱۴۱۳ ق).مسالک الافهام إلی تنقیح شرائع الإسلام(چ ۱). ق: مؤسسة المعارف الاسلامیه.
- فراهیدی، خلیل بن احمد.(1410).کتاب العین، قم:نشر هجرت.
- فیومى، احمد بن محمد مقرى.(بی تا). المصباح المنیر فی غریب الشرح الکبیر للرافعی، قم:منشورات دار الرضی
- قمّی، سید تقی طباطبایی. (۱۴۱۳ ق).عمدة المطالب فی التعلیق على المکاسب(ج ۱). قم: کتابفروشی محلاتی
- قمی، سید صادق حسینی روحانی. (۱۴۱۲ ق).فقه الصادق علیه السلام(ج ۱). قم، ایران: دار الکتاب - مدرسه امام صادق علیه السلام.
- کاشف الغطا، علی بن جعفر.(1422ق)، خیارات اللمعة،قم:، دفتر انتشارات اسلامى وابسته به جامعه مدرسین حوزه علمیه.
- منصوری،سعید(1400)، بررسی ماهیت ارش عیب، تحقیقات حقوقی.24(95)، 335-355،doi 29252/jlr.2021.132615.1174:
)