Document Type : scientific
Authors
1 PhD in Private Law
2 Assistant professor at Kharazmi University
Abstract
تبلیغات خلاف واقع از طریق بیان اوصاف و نمایش غیرواقعی کالا و خدمات بوجود می آید که پیامدهای آن از جنبه های مختلف حقوقی قابل بررسی است. هدف از این مقاله بررسی این گونه تبلیغات در معاملات و مسئولیت ها و راه کارهای مقابله با آن در فقه امامیه و حقوق ایران است. فقها درباره مطلق تبلیغات در معامله حکم به جواز و اباحه داده اند، اما تبلیغی که خلاف واقع باشد و باعث خسارت به مصرف کننده شود را ضمان آور دانسته اند. برخی از فقها قائل به بطلان و برخی نیز قائل به فسخ اقدامات خلاف واقع در تبلیغات می باشند که موافقان و مخالفان برای هر کدام دیدگاهی ارائه شده است. این تحقیق به روش توصیفی و با تحلیل نظرات فقهی به این نتیجه رسید که اولا؛ مسئولیت نظارتی حکومت بر پایه مصلحت عامه یک تکلیف تعیین شده از جانب شرع است که راه اندازی نهاد حسبه و تسعیر به عنوان راهکاری فقهی در نظر گرفته می شود ثانیا، اوصاف خلاف واقع در تبلیغ اگر سبب فریب و تغریر مشتری شود معامله را باطل و مسئولیت تضامنی آن متوجه تولید کننده، عرضه کننده، سفارش دهنده کالا است. اما اگر صرفا به صورت آگهی ساده چاپی مطالب خلاف واقع منتشر شود ، حق فسخ برای زیان دیده خواهد بود.
Keywords
- ابراهیمی، سیدنصراللّٰه، تحلیل حقوقی از مسئولیت در قبال ارائه کالای معیوب و حمایت از مصرفکنندگان، سخن سمت، شماره 11، 1382 ش.
- اراکی، محمدعلی، الخیارات، قم، در راه حق، 1414 ق.
- اسماعیلی، محسن، حقوق تبلیغات بازرگانی در ایران و جهان، تهران، نشر شهر، 1385 ش.
- انصاری، مرتضی بن محمدامین، کتاب المکاسب، قم، دار الذخائر، 1411 ق.
- بحرانی، یوسف بن احمد، الحدائق الناضرة فی احکام العترة الطاهره، قم، دفتر انتشارات اسلامی، 1405 ق.
- ترحینی عاملی، سیدمحمدحسن، الزبدة الفقهیة فی شرح الروضة البهیه، قم، دار الفقه للطباعة و النشر، 1427 ق.
- تستری (شوشتری)، محمدتقی، النُجعة فی شرح اللمعه، تهران، کتابفروشی صدوق، 1406 ق.
- جابری، عصمتاللّٰه، حقوق مصرفکننده، اصفهان، دادیار، 1386 ش.
- جعفری لنگرودی، محمدجعفر، تأثیر اراده در حقوق مدنی، چاپ دوم، تهران، کتابخانه گنج دانش، 1387 ش.
- حرّ عاملی، محمد بن حسن، تفصیل وسائل الشیعة الی تحصیل مسائل الشریعه، قم، مٶسسة آل البیت لاحیاء التراث، 1409 ق.
- حسینی سیستانی، سیدعلی، قاعدة لا ضرر و لا ضرار، قم، دفتر آیةاللّٰه سیستانی، 1414 ق.
- حسینی شیرازی، سیدمحمد، ایصال الطالب الی المکاسب، تهران، اعلمی، بیتا.
- حسینی مراغی، سید میرعبدالفتاح بن علی، العناوین الفقهیه، قم، دفتر انتشارات اسلامی، 1417 ق.
- حسینی واسطی زبیدی، محبالدین سیدمحمدمرتضی بن محمد، تاج العروس من جواهر القاموس، بیروت، دار الفکر، 1414 ق.
- خورسندیان، محمدعلی، و فاطمه چیتساز، «مبانی مسئولیت ناشی از تبلیغات بازرگانی»، فصلنامه مطالعات حقوق خصوصی، سال چهل و پنجم، شماره 2، تابستان 1394 ش.
- رفیعی، محمدتقی، و کیوان شجاعی، «تأملی فقهی ـ حقوقی در شرط بنایی تعلیقی در ایقاعات»، پژوهشنامه حقوق و علوم سیاسی، سال دوم، شماره 5، تابستان 1386 ش.
- زارع، مریم، تعهد به دادن اطلاعات در نظام حقوقی ایران و کامنلو، پایاننامه کارشناسی ارشد، دانشکده حقوق و علوم سیاسی، دانشگاه شیراز، 1390 ش.
- سنهوری، عبدالرزاق احمد، الوسیط فی شرح القانون المدنی الجدید؛ نظریة الالتزام بوجه عام، بیروت، دار احیاء التراث العربی، 1958 م.
- شهیدی، مهدی، حقوق مدنی ـ جلد اول: تشکیل قراردادها و تعهدات، چاپ سوم، تهران، مجد، 1386 ش.
- طوسی، ابوجعفر محمد بن حسن، تهذیب الاحکام، چاپ چهارم، تهران، دار الکتب الاسلامیه، 1407 ق.
- عادل، مرتضی، و بهنام غفاری فارسانی، «حق مصرفکنندگان در برخورداری از محصولات ایمن»، فصلنامه پژوهشنامه بازرگانی، سال سیزدهم، شماره 51، تابستان 1388 ش.
- عاملی جبعی (شهید ثانی)، زینالدین بن علی، الروضة البهیة فی شرح اللمعة الدمشقیه، تحقیق سیدمحمد کلانتر، قم، کتابفروشی داوری، 1410 ق.
- همو، فوائد القواعد، قم، دفتر تبلیغات اسلامی، 1419 ق.
- همو، مسالک الافهام الی تنقیح شرائع الاسلام، قم، مٶسسة المعارف الاسلامیه، 1413 ق.
- عاملی جزینی (شهید اول)، محمد بن جمالالدین مکی، اللمعة الدمشقیة فی فقه الامامیه، بیروت، دار التراث، الدار الاسلامیه، 1410 ق.
- عبار، سعد خلیفه، ضمان عیوب المبیع فی ضوء مقاصد الشریعة؛ دراسة فقهیة مقارنه، بنغازی، جامعة قاریونس، 1999 م.
- قنواتی، جلیل، مطالعۀ تطبیقی ایجاب و قبول، قم، بوستان کتاب، 1383 ش.
- کاتوزیان، ناصر، حقوق مدنی ـ ایقاع، تهران، دادگستر، 1377 ش.
- کرد زعفرانلو کامبوزیا، عالیه، و حمیدرضا شاهنواز، «بررسی واژگانی آگهیها و تبلیغات بازرگانی»، دوماهنامه بررسیهای بازرگانی، شماره 9، آذر و دی 1383 ش.
- لطفی، اسداللّٰه، موجبات و مسقطات ضمان قهری در فقه و حقوق مدنی ایران، تهران، مجد، 1379 ش.
- محقق داماد، سیدمصطفی، جلیل قنواتی، سیدحسن وحدتی شبیری، و ابراهیم عبدیپورفرد، حقوق قراردادها در فقه امامیه، جلد دوم (توافق ارادهها، شرایط متعاقدان و مورد معامله)، تهران، سمت، 1389 ش.
- مددی، صادق، مسئولیت مدنی تولیدکنندگان و فروشندگان کالا، تهران، میزان، 1388 ش.
- معین، محمد، فرهنگ فارسی، تهران، امیرکبیر، 1380 ش.
- موسوی بجنوردی، سیدمحمد، قواعد فقهیه، تهران، میعاد، 1424 ق.
- موسوی بجنوردی، سیدمحمدحسن، القواعد الفقهیه، نجف، مکتبة الآداب، 1391 ق.
- موسوی خمینی، سیدروحاللّٰه، البیع، چاپ چهارم، قم، اسماعیلیان، 1410 ق.
- نجفی، محمدحسن بن باقر، جواهر الکلام فی شرح شرائع الاسلام، تهران، دار الکتب الاسلامیه، 1362 ش.
)