دانشگاه علوم اسلامی رضوی آموزه‌های فقه مدنی 2251-936X 18 33 2026 06 22 Jurisprudential and Legal Explanation of the Possibility of Agreeing on the Retroactive Effect of Contract Termination تبیین فقهی و حقوقی امکان توافق بر تأثیر فسخ قرارداد نسبت به گذشته 167 200 2411 10.30513/cjd.2025.4889.1828 FA امیرعباس عسکری استادیار، حقوق خصوصی، پژوهشکده فرهنگ و ارتباطات، دانشگاه علامه طباطبائی، تهران، ایران. Journal Article 2022 12 01 Termination of a contract has effect for the future, and the contract remains valid until a cause for its termination occurs. Therefore, upon the exercise of termination, the contract is dissolved from that time onward, and the effect of termination does not extend retroactively to the past. Nevertheless, the parties to a contract may consider their interest to lie in the dissolution of the contract from the very first day and agree that, in the event of termination, the contract shall be dissolved <em>ab initio</em> (from the beginning). There is disagreement regarding the possibility of accepting such an agreement in jurisprudence and law, and its rulings, effects, and exceptions have not been properly clarified. It is necessary to determine whether it is possible for the termination of a contract to have retroactive effect by agreement of the parties, and subsequently to specify its rulings and effects. In this article, library sources have been used with an analytical-descriptive method and through a comparative study of the subject, it was concluded that it is possible to extend the effects of contract termination retroactively. The rulings, effects, and exceptions of this matter have also been examined and explained. فسخ قرارداد نسبت به آینده اثر دارد و تا هنگامی که موجبی برای فسخ قرارداد رخ نداده باشد قرارداد پابرجا است. بنابراین، با اعمال فسخ، قرارداد از همان زمان منحل خواهد شد و اثر فسخ به گذشته تسری نخواهد یافت. با وجود این، ممکن است طرفین قرارداد، مصلحت خود را در انحلال قرارداد از روز نخست بدانند و چنین توافق نمایند که در صورت فسخ قرارداد، قرارداد از ابتدا منحل گردد. در امکان پذیرش چنین توافقی در فقه و حقوق اختلاف وجود دارد و احکام، آثار و استثنائات آن به‌نحو مطلوب مشخص نگردیده است. لازم است مشخص شود که آیا امکان تأثیر فسخ قرارداد نسبت به گذشته با توافق اشخاص وجود دارد یا خیر و سپس احکام و آثار آن مشخص گردد. در این مقاله با روش تحلیلی - توصیفی از منابع کتابخانه‎ای استفاده شده است و ضمن بررسی تطبیقی موضوع، این نتیجه به دست آمد که امکان تعمیم آثار فسخ قرارداد نسبت به گذشته وجود دارد. احکام، آثار و استثنائات این امر نیز بررسی و تشریح شده است<em>.</em> https://cjd.razavi.ac.ir/article_2411_313d115d4c4a9c4fbeac06445f862964.pdf