دانشگاه علوم اسلامی رضوی آموزه‌های فقه مدنی 2251-936X مقالات آماده انتشار 2026 05 04 Analysis of the jurisprudential and legal foundations of the civil liability of religious preachers resulting from errors in expressing religious rulings تحلیل مبانی فقهی و حقوقی مسئولیت مدنی مُبلّغین دینی ناشی از اشتباه در بیان احکام شرعی 2304 10.30513/cjd.2026.7599.2117 FA سید مهدی جوکار دانشیار، گروه الهیات، دانشکده علوم انسانی، دانشگاه یاسوج، یاسوج، ایران فاطمه علیزاده استادیار، گروه فقه و مبانی حقوق اسلامی، دانشگاه یاسوج، یاسوج، ایران نجمه زکی خانی دانش آموخته دکتری فقه و مبانی حقوق اسلامی، دانشکده علوم انسانی، دانشگاه یاسوج، یاسوج، ایران. Journal Article 2025 10 11 One of the most important matters of propaganda is the correct propagation of religious rulings. However, sometimes this category faces challenges, the most important of which is the mistakes of preachers in expressing rulings. Logically, if the preacher makes a mistake in expressing rulings, there should be a basis for his responsibility in terms of compensation, which is observed by searching in jurisprudential views and current laws in judicial courts, and it is obvious that the responsibility of the preacher should be clarified in accordance with the principles and principles governing jurisprudential and legal systems. The present study, using a descriptive analytical method, seeks to find an answer to the question of how a religious preacher is civilly liable in the event of a mistake in expressing religious rulings, and how a lawsuit can be filed against the preacher if the mistake is proven? In this study, after expressing the views and opinions of jurists, it was determined that material and moral damage caused by the expression of religious rulings by preachers can be considered compensable and justified by relying on the jurisprudential rules of non-harm and attribution, as well as the theory of absolute liability. Therefore, it is appropriate for the legislator to enact a specific and appropriate article to this issue. از مهمترین امور تبلیغی، ترویج صحیح احکام شرعی است. اما گاهی این مقوله با چالش‏هایی مواجه می­شود که از اهم آنها، اشتباه مبلغین در بیان احکام است. بطور منطقی چنانچه مُبلغ در بیان احکام دچار اشتباه شود، باید زمینه‏ای برای پاسخگویی وی از حیث جبران، پیش بینی شده باشد که با جستجو در دیدگاه‏های فقهی و قوانین جاری در محاکم قضایی، این خلأ مشاهده می‏شود و بدیهی است که باید مطابق مبانی و اصول حاکم بر نظامات فقهی و حقوقی، مسئولیت مُبلغ روشن گردد. پژوهش حاضر با روش تحلیلی توصیفی، بدنبال یافتن پاسخ به این سوال است که مُبلغ دینی در صورت خطا در بیان احکام شرعی، چگونه دارای مسئولیت مدنی است و در صورت اثبات اشتباه، به چه شکل می­توان بر علیه مبلّغ اقامه دعوا کرد؟ در این پژوهش بعد از بیان نظرات و آراء فقها مشخص شد که خسارت مادی و معنوی ناشی از بیان احکام دینی توسط مبلغین را می توان با تکیه بر قواعد فقهی لاضرر و تسبیب و همچنین نظریه مسئولیت مطلق قابل جبران و توجیه دانست. از این رو شایسته است قانون‌گذار با وضع ماده‌ای اختصاصی و متناسب با این مسئله آن را تصویب کند. https://cjd.razavi.ac.ir/article_2304_cc850bd39ef3644e6f320983cc184d5f.pdf