دانشگاه علوم اسلامی رضوی آموزه‌های فقه مدنی 2251-936X مقالات آماده انتشار 2026 01 31 The Shift from Detailed to Aggregate Knowledge in Combined Contracts within Islamic Jurisprudence بازتعریف قاعده غرر در حقوق قراردادهای ایران: از جهل موضوعی به ریسک معاملی بر مبنای تحلیل فقهی «جمع بین عقدین» 2216 10.30513/cjd.2026.7189.2079 FA محمود اکبری استادیار، گروه حقوق دانشکده علوم انسانی، دانشگاه آیت الله العظمی بروجردی،بروجرد، ایران. Journal Article 2025 07 15 1Abstract<br />Composite contracts in Iranian law face a fundamental challenge arising from the tension between the principle of freedom of contract (Article 10 of the Civil Code) and the legal requirement of detailed knowledge of the consideration (Articles 190 and 216 of the Civil Code). By examining the jurisprudential foundations of combining contracts (jamʿ bayn al-ʿaqdayn) and analyzing the difficulties inherent in composite contracts in Iranian law, this study demonstrates that the solution to the conflict between contractual freedom and the requirement of clarity regarding the consideration lies not in detailed knowledge, but in the sufficiency of general knowledge (ʿilm ijmālī) of the total consideration.<br />Relying on the theory of “unity of formation and analytical divisibility,” the article reconceptualizes gharar from “objective uncertainty” to “unmanageable contractual risk,” and treats the mechanism of proportional allocation (taqsīṭ) as an instrument for achieving fairness at the stage of performance. This two-component framework not only elucidates the nature of composite contracts but also provides a coherent basis for analyzing contracts such as lease-to-own agreements (ijārah bi-sharṭ al-tamlik) and offers a practical model for judicial practice. Furthermore, by supplying a consistent interpretive foundation for harmonizing statutory provisions, this framework demonstrates the dynamic capacity of Islamic jurisprudence to validate modern transactional needs. قراردادهای مرکب در حقوق ایران، با چالش بنیادین تعارض میان اصل حاکمیت اراده (ماده ۱۰ ق.م) و الزامات ناظر بر علم تفصیلی به عوضین (مواد ۱۹۰ و ۲۱۶ ق.م) روبرو هستند. این پژوهش با بررسی مبانی فقهی جمع بین عقدین و تحلیل چالش‌های قراردادهای مرکب در حقوق ایران، نشان می‌دهد که راه‌حل تنش میان اصل آزادی قراردادها و لزوم شفافیت عوضین، نه در علم تفصیلی، بلکه در کفایت علم اجمالی به مجموع عوضین نهفته است. مقاله با تکیه بر نظریه وحدت انشائی و انحلال تحلیلی، غرر را از «جهل موضوعی» به «ریسک غیرقابل مدیریت» بازتعریف کرده و سازوکار تقسیط را ابزار تحقق عدالت در مقام اجرا می‌داند. این چارچوب دو مؤلفه‌ای، ضمن تبیین ماهیت عقد مرکب، مبنایی منسجم برای تحلیل قراردادهایی چون اجاره به شرط تملیک و ارائه الگوی عملی برای رویه قضایی فراهم می‌آورد. این چارچوب، ضمن ارائه مبنایی منسجم برای تفسیر هماهنگ مواد قانونی، ظرفیت پویای فقه را در اعتباربخشی به نیازهای معاملاتی نوین به اثبات می‌رساند. https://cjd.razavi.ac.ir/article_2216_6a93f2e1ac4eac9b5e75305ec580c19f.pdf