دانشگاه علوم اسلامی رضوی آموزه‌های فقه مدنی 2251-936X 17 31 2025 06 22 The effect of the legitimacy of motivation in tortious liability تأثیر مشروعیت انگیزه در ضمان قهری 173 204 1887 10.30513/cjd.2024.5705.1926 FA مهدی بیکی شورکی دکترای تخصصی حقوق خصوصی، مدرس دانشگاه، گروه حقوق، مرکز آموزش عالی جوادالائمه(ع)، دانشگاه علمی کاربردی، یزد، ایران. عباس کریمی استاد، گروه حقوق خصوصی، دانشگاه تهران، تهران، ایران. Journal Article 2023 12 10 An individual whose actions cause damage to another may act without motive (as in most accidents), with an illegitimate motive such as usurper, or with a legitimate motive. The primary instances of legitimate motive include benevolent intent (Iḥsān), exercising one's right, and legitimate defense. This study examines the effect of legitimate motive on tortious liability and the limitations of invoking it to exempt liability, employing a descriptive-analytical methodology. In Imami jurisprudence and Iranian law, the principle is no-fault liability where motive generally does not affect liability. However, legitimate motive constitutes one of the grounds for exemption from tortious liability. That said, mere benevolent intent or the intention to prevent harm or benefit another is insufficient to exempt liability; the act itself must also be objectively justified. The limitations of legitimate motive include compliance with legal provisions, technical standards, safety principles, and reasonable boundaries. In cases of doubt regarding tortious liability and its removal due to legitimate motivation, tortious liability is applied. کسی که رفتارش موجب ورود خسارت به دیگری می‌شود، ممکن است انگیزه‌ای نداشته باشد، نظیر اکثر تصادفات، یا انگیزه‌اش نامشروع باشد مانند غاصب، یا انگیزۀ وی مشروع باشد. مهم‌ترین موضوعاتی که ذیل انگیزۀ مشروع مطرح می‌شود، انگیزۀ احسان، اجرای حق خود و دفاع مشروع می‌باشد. هدف این مقاله بررسی تأثیر انگیزۀ مشروع در ضمان قهری و محدودیت‌های استناد به آن در رفع ضمان قهری، با روش توصیفی- تحلیلی است. در فقه امامیه و حقوق ایران اصل بر مسئولیت بدون تقصیر است و انگیزه در ضمان نقشی ندارد. با این حال، انگیزۀ مشروع یکی از مسقطات ضمان قهری است. البته صرف انگیزۀ احسان و صرف دفع ضرر یا جلب منفعت دیگری، برای رفع ضمان کافی نیست، بلکه عمل نیز باید مطابق واقع باشد. محدودیت‌های انگیزۀ مشروع شامل رعایت قانون، موازین فنی، اصول ایمنی و حدود متعارف می‌باشد. با تردید در ضمان قهری و سقوط آن به سبب انگیزۀ مشروع، ضمان قهری اعمال می‌شود.   https://cjd.razavi.ac.ir/article_1887_c0e82b1ffc00c56e1f543162e4c5585d.pdf