محمدجواد عنایتی؛ علیرضا عنایتی؛ رضا اسفندیاری
چکیده
بیع اعیان نجسه در فقه امامیه به دلیل فقدان منفعت حلال عقلایی، باطل دانسته شده است و کلب از مهمترین مصادیق آن به شمار میرود. با وجود این، روایات واردشده درباره سگهای دارای منفعت، موجب شده است فقها ...
بیشتر
بیع اعیان نجسه در فقه امامیه به دلیل فقدان منفعت حلال عقلایی، باطل دانسته شده است و کلب از مهمترین مصادیق آن به شمار میرود. با وجود این، روایات واردشده درباره سگهای دارای منفعت، موجب شده است فقها استثناهایی همچون سگ صید و در برخی آرا، کلاب اربعه را از حکم بطلان خارج بدانند. پدیدار شدن سگهای خانگی و زینتی در عصر جدید، مسئلهای مستحدثه ایجاد کرده است؛ زیرا این حیوانات نه در زمره کلاب اربعه (مستثنی) قرار میگیرند و نه ملاکهای سنتی سگهای ولگرد (مستنثنی منه) را دارا هستند. از سوی دیگر، عدم تصریح قانونگذار و بروز اختلاف رویه میان محاکم در دعاوی مرتبط با مالکیت، خرید و فروش یا خسارت وارد بر این حیوانات، ضرورت بازنگری فقهی این موضوع را دوچندان کرده است. این پژوهش با روش توصیفی ـ تحلیلی و بر پایه بررسی منابع روایی، اصول فقهی و آرای فقهای متقدم و معاصر، به تحلیل مبانی صحت یا بطلان بیع سگهای زینتی میپردازد. تحلیل پیشینه نشان میدهد فقها عمدتاً ملاک مشروعیت بیع را وجود «منفعت محلله عقلایی» دانستهاند و در مورد کلب، این منفعت در قالب «ملکه اصطیاد» متجلی شده است. بر همین اساس، یافتههای تحقیق نشان میدهد سگهای زینتی فاقد ملکه اصطیاداند و در نتیجه مالیت شرعی لازم برای تحقق بیع را ندارند. با این حال، بر پایه قاعده «حق اختصاص» میتوان برای دارنده چنین حیوانی نوعی حق اولویت و منع تصرف غیر اثبات کرد که هرچند مفید تملک شرعی نیست، اما آثاری چون جواز هبه و حمایت حداقلی حقوقی را به دنبال دارد.
