زهرا راستی؛ نگین جهان فر؛ نگین احمدخانی
چکیده
پیشرفتهای چشمگیر در فناوریهای کمکباروری، بهویژه استفاده از گامتهای اهدایی (تخمک یا اسپرم متعلق به غیر زوجین)، چالشهای عمیق و پیچیدهای در حوزه فقه اجتهادی و حقوق خانواده ایجاد کرده است. یکی ...
بیشتر
پیشرفتهای چشمگیر در فناوریهای کمکباروری، بهویژه استفاده از گامتهای اهدایی (تخمک یا اسپرم متعلق به غیر زوجین)، چالشهای عمیق و پیچیدهای در حوزه فقه اجتهادی و حقوق خانواده ایجاد کرده است. یکی از مهمترین این چالشها، مسأله نسب در مواردی است که منشأ نطفه از زوجین نباشد. در چنین شرایطی، پرسش از مشروعیت الحاق نسب به والدین حقوقی و آثار مترتب بر آن مانند ارث، حضانت، ولایت، محرمیت و مسئولیتهای شرعی و قانونی، بر اساس قواعد فقهی و اصولی، به محل نزاع تبدیل میشود. در غیاب نصوص صریح در این باب و نظر به تعدد احتمالات، این نوشتار میکوشد با تکیه بر اصل احتیاط، بهمثابه یکی از اصول عملیه در اصول فقه شیعه، به تحلیل و بررسی فقهی-حقوقی این مسأله بپردازد. مباحث اصلی مقاله شامل بررسی مبنای احتیاط از دیدگاه اصولیون (مانند شهید صدر و شیخ انصاری و آخوند خراسانی)، کاربست آن در شکهای موضوعی و حکمی در باب نسب، ارزیابی روایات و قاعده فراش در مورد کودکان حاصل از گامت اهدایی، و بررسی نظر فقهای معاصر در حوزه فقه پزشکی است. بر پایه تحلیلهای ارائهشده، نشان داده میشود که در فرض شک در تحقق نسب به دلیل غیر بودن منشأ نطفه، و تعارض محتمل میان قاعده فراش، اصل عدم و اصل احتیاط، اجرای اصل احتیاط مقدم است؛ چه آنکه موضوع، متضمن آثار خطیر شرعی، اجتماعی و حقوقی است و نمیتوان بدون یقین یا حجت معتبر شرعی، نسبت را به والدین حقوقی الحاق کرد.
